Haritacılık & nokta bulutu sözlüğü.

Lazerle mesafe ölçerek yüzeyin yoğun 3B nokta bulutunu üreten aktif uzaktan algılama teknolojisi. Hava (İHA/uçak) veya yersel olabilir; gece de çalışır, bitki örtüsünün arasından zemine ulaşabilir.

Her biri X, Y, Z koordinatı — çoğu zaman renk (RGB), yoğunluk ve sınıf bilgisi — taşıyan milyonlarca, hatta milyarlarca ölçüm noktasının kümesi. Tüm 3B haritalamanın ham maddesi.

HRYScan'de: tek sahada 330M+ nokta işlenir.

Nokta bulutu için endüstri standardı dosya formatı. LAZ, LAS'ın kayıpsız sıkıştırılmış hâlidir ve genelde ~%80 daha küçük yer kaplar.

HRYScan'de: LAZ sıkıştırma, bölme, birleştirme ve seyreltme.

Her noktanın geri dönen lazer sinyalinin gücü. Yüzey malzemesine göre değişir; gri-tonlu bir görüntü gibi yorumlanıp asfalt, su, bitki ayrımında ipucu verir.

Tek bir lazer atımının birden çok yüzeyden (yaprak, dal, zemin) yansıması. "İlk dönüş" çoğunlukla bitki örtüsünü, "son dönüş" ise sıklıkla gerçek zemini temsil eder.

Yalnız çıplak zemini temsil eden yüzey; bina, ağaç ve nesneler temizlenmiştir. Hacim, eğim, kontur ve mühendislik hesaplarının temeli.

HRYScan'in çekirdek çıktısı.

Bina, ağaç dâhil en üst yüzeyi temsil eder. Gölge analizi, hat geçişi ve yükseklik engeli çalışmalarında kullanılır.

DTM ve DSM'i kapsayan genel "sayısal yükseklik modeli" terimi. Bağlama göre çıplak zemini ya da yüzeyi ifade edebilir.

Noktaların üçgenlerle bağlanarak sürekli, ölçülebilir bir yüzeye dönüştürülmesi. STL ihracının ve 3B görselleştirmenin temeli.

Aynı yüksekliğe sahip noktaları birleştiren kapalı çizgiler. Haritada arazinin dikliğini ve şeklini okumayı sağlar.

Bir alandaki en yüksek ve en alçak nokta arasındaki yükseklik farkı; arazinin ne kadar engebeli olduğunu özetler. Yüksek rölyef, sabit irtifalı uçuşta GSD/örtü değişimine yol açacağından arazi-takipli (AGL) uçuşu önemli kılar.

HRYFlyplan'da: uçuş profili ve arazi yorumu rölyefe göre üretilir.

Geometrik olarak düzeltilmiş, her noktası gerçek koordinatına oturtulmuş, üzerinde harita gibi ölçüm yapılabilen hava fotoğrafı. Perspektif ve arazi kaynaklı bozulmalar giderilmiştir.

Çok sayıda ortofotonun renk ve geometri olarak hizalanıp tek, kesintisiz görüntüde birleştirilmiş hâli — tüm sahayı kaplayan bütünleşik harita.

HRYScan'de: program içi üretim + kayıklığı araziye öteleme.

Çakışan fotoğraflardan 3B geometri (nokta bulutu, yüzey, model) üretme bilimi. LiDAR'a alternatif ya da tamamlayıcı bir veri kaynağıdır.

Farklı açılardan çekilmiş görüntülerden kamera konumlarını ve sahnenin 3B yapısını eşzamanlı çözen fotogrametri yöntemi.

Bir görüntü pikselinin zeminde karşılık geldiği gerçek boyut (ör. 2 cm/piksel). Küçük GSD = yüksek detay. Uçuş yüksekliği ve lens ile belirlenir.

GPS/GNSS'in doğrudan ölçtüğü, matematiksel referans elipsoide göre yükseklik. Haritacılıkta kullanılan kotla aynı değildir.

Deniz seviyesine (jeoide) göre yükseklik — haritacılıkta kullanılan "gerçek" kot. H = h − N.

HRYScan'de: tek nokta ortalaması yerine tüm yüzey referans alınarak indirgenir.

Referans elipsoid ile jeoid (ortalama deniz seviyesi yüzeyi) arasındaki fark. Her noktada değişir; ortometrik kota geçişin anahtarıdır.

Türkiye için güncel resmi jeoid modeli. Elipsoidal yükseklikten ortometrik kota geçişte N değerini sağlar.

HRYScan'de: indirgeme yüzeyi TG-20 ile üretilir.

Arazide koordinatı hassas ölçülmüş, modeli gerçek konuma oturtmak ve doğruluğu denetlemek için kullanılan referans nokta.

Koordinatların hangi datum ve projeksiyonda olduğunu tanımlayan sistem. EPSG kodları (ör. EPSG:5254) bunları standart numaralarla ifade eder.

HRYScan'de: projeksiyonsuz veriye CRS atama + dönüştürme.

Türkiye Ulusal Referans Çerçevesi ve Uluslararası Yersel Referans Çerçevesi — modern, GNSS uyumlu koordinat datumları.

Yaygın harita projeksiyonları. Ülke dilim sistemleri (ör. TM30, EPSG:5253/5254) bu projeksiyona dayanır.

Her noktayı türüne göre (zemin, bina, bitki, su, direk…) etiketleme. Doğru DTM/DSM üretiminin ön koşuludur.

Nokta bulutundan yalnız zemin noktalarını ayırma. Bina, araç, ağaç temizlenirken dik şev ve yamaçlar korunmalıdır.

HRYScan'in HRY8 motoru: çok ölçekli, boşluksuz, şev-korumalı.

Bulutun altına sanal bir "kumaş" sererek zemini ayıran yaygın algoritma. Kumaşın oturduğu yer zemin kabul edilir.

Yüzeyin yatayla yaptığı açı (derece veya %). Su akışı, şev güvenliği, erişim ve imar analizinde temel katmandır.

HRYScan'de: derece bazlı renkli eğim haritası.

Eğimin yöneldiği coğrafi yön (kuzey, güney…). Güneşlenme, kar erimesi ve tarım analizlerinde kullanılır.

Yüzeyi sanal bir güneşle aydınlatıp gölgeleyerek arazinin rölyefini göz için belirginleştiren görselleştirme.

Nokta sayısını dengeli biçimde azaltarak veriyi hafifletme; detayı büyük ölçüde koruyup işlem hızını artırır.

3B uzayı eşit küplere bölerek nokta bulutunu düzenli ızgaraya indirgeme — filtreleme ve seyreltmede kullanılır.

Hava fotogrametrisi ve LiDAR taramasının taşıyıcı platformu. Uçuş planı; bindirme, GSD ve rota ile verinin kalitesini belirler.

HRYFlyplan: en uygun uçuş planını kurar.

Uydu tabanlı konum belirleme sistemleri (GPS, GLONASS, Galileo, BeiDou). Konum ve yükseklik ölçümünün temeli.

GNSS ham gözlem verisinin alıcıdan bağımsız standart değişim formatı. Hassas son-işlemenin girdisidir.

HRYScan'de: RINEX'ten otomatik PDF rapor.

Santimetre doğruluğu sağlayan yöntemler: RTK gerçek zamanlı, PPK uçuş sonrası son-işlemeyle çalışır.

Bir görüntüye ya da veriye coğrafi koordinat bağlama; veriyi gerçek dünyadaki yerine oturtma.

HRYPostprocess: uçuş verilerine geotag atama.

Çalışma alanının sınırını tanımlayan poligon (genelde KML). İşlemi yalnız bu alana kırparak hız ve düzen sağlar.

Coğrafi geometrileri (sınır, nokta, çizgi) taşıyan XML tabanlı format. Google Earth ve birçok CBS aracıyla uyumlu.

Yüzeyi üçgen mesh olarak taşıyan, 3B baskıya uygun format. Saha verisinden fiziksel maket üretmenin köprüsü.

Türkiye'de büyük ölçekli harita/harita bilgisi üretiminin teknik ve hukuki standartlarını belirleyen yönetmelik; YÖA, bindirme, YKN ve doğruluk sınırlarını tanımlar. Güncel metin 4 Ekim 2025 tarih ve 33037 sayılı Resmî Gazete revizyonudur.

Yönetmelik (PDF) →

Türkiye'de İHA kayıt/tescili ve uçuş izinlerini düzenleyen kurum. 500 gr üzeri her İHA sisteme kayıt zorunludur; ticari uçuş için lisans, sigorta ve sahaya göre izin gerekir.

İHA SHGM sistemi →

Hava sahası, havaalanı veya uçuşları etkileyen geçici tehlike/kısıtlama/değişikliği pilotlara duyuran resmî havacılık bildirimi.

NOAA, jeomanyetik aktivite tahmini (Kp indeksi, 0–9) yayımlar. Kp≥5 jeomanyetik fırtına demektir ve GNSS/RTK doğruluğunu geçici düşürebilir.

Yerin manyetik alanına ilişkin. Manyetik fırtınalar uydu sinyallerini bozarak konum doğruluğunu etkileyebilir.

Fotogrametri ve uzaktan algılamada uluslararası doğruluk standartlarını (ör. yatay doğruluk ≈ GSD katı) yayımlayan kuruluş.

AGL yükseklik zemine göre; ASL ise ortalama deniz seviyesine göre ölçülür. İHA uçuş irtifası çoğunlukla AGL verilir.

Bir noktanın ortalama deniz yüzeyinden (jeoit) düşey uzaklığı; ortometrik yükseklik.

LiDAR lazerinin bitki örtüsü arasından geçip çıplak zemine ulaşabilmesi; hem kanopi hem zemin yüksekliği elde edilir (fotogrametride bu mümkün değildir).

Orman/bitki örtüsünün en üst yaprak-dal tabakası; havadan bakışta zemini gizleyen üst katman.

Referans istasyon ağına gerek duymadan, hassas uydu yörünge/saat düzeltmeleriyle tek alıcıdan yüksek doğrulukta konum elde etme yöntemi.

Ölçülen koordinatlarla daha yüksek doğruluktaki bağımsız koordinatlar arasındaki farkların karesel ortalaması; doğruluğun standart ölçüsüdür.

Yatay/düşey açı ile uzaklığı birlikte elektronik ölçüp koordinat hesaplayan jeodezik alet. Detay ölçmede kullanılır.

Yatay ve düşey açıları hassas ölçen optik/mekanik jeodezik alet; elektronik takeometrenin temelidir.

Nivo yatay görüş kurup yükseklik farkı ölçen alet; Mira üzerinde ölçek bulunan düşey cetveldir. Birlikte hassas nivelman yapılır.

Multirotor çok pervaneli, havada asılı kalabilen döner kanat İHA; VTOL dikey iniş-kalkış yapıp sabit kanat verimini birleştiren tiptir.

Sayısal görüntünün en küçük birimi. Bir pikselin arazideki karşılığı YÖA/GSD'dir (ör. 5 cm/piksel).

Kamera mercek merkezinin sensöre uzaklığı; görüş açısını ve dolayısıyla GSD ile uçuş yüksekliği ilişkisini belirler.

Kolon, aynı doğrultuda ardışık çekilen fotoğraf dizisi; blok birden çok kolonun oluşturduğu bütündür. Uçuş planı bloklardan ve kolonlardan kurulur.

Veri değerlerinin düzenli (karesel) aralıklarla dizildiği hücresel yapı; sayısal arazi/yüzey modelleri çoğunlukla grid biçiminde tutulur.

10.000 m²'lik (100×100 m) alan birimi. Uçuş planlamada iş büyüklüğü genelde hektarla ifade edilir.

Taşınmazların (parsel) sınır, konum ve hukuki durumunun harita ve kayıtlarla belirlenip tescil edildiği sistem; TKGM'nin görev alanıdır.

Fotogrametrinin video kaydına dayalı türü; nesnenin videosundan çıkarılan kareler üzerinden 3B model üretilir.

Bir jeodezik/kontrol noktasının araziye kalıcı biçimde işaretlenmesi (tesisi). Zemine ve amaca göre beton çivisi, poligon taşı veya betonarme pilye kullanılır; sonraki ölçmelerde aynı nokta tekrar bulunup kullanılır.

BÖHHBÜY sıklaştırma ağının kalıcı monümentli noktası. Ölçümleri ulusal ağa (TUTGA) bağlar; ağ-RTK (TUSAGA-Aktif) sinyalinin zayıf/erişilemez olduğu uzak-kısıtlı sahalarda yerel referans olarak zorunlu hâle gelir.

HRYFlyplan'da: seçilince yüksek/hâkim, yola erişilebilir ve tarla dışı noktalara önerilir.

Ana jeodezik ağın (TUTGA) sıklaştırılmasıyla oluşturulan alt derece noktalar (C1/C2/C3). BÖHHBÜY'e göre C3 noktalarında yasal azami baz uzunluğu 10 km'dir; HRYFlyplan RTK ölçüm güvenliği için bunun daha altında (~3 km) bir kapsama yarıçapı önerir.

Türkiye geneline yayılmış sürekli çalışan sabit GNSS istasyonları ağı; anlık ağ-RTK düzeltmesi sağlar. Sinyalin ulaştığı yerlerde sahada ayrıca sabit tesis kurmaya çoğu zaman gerek kalmaz.

Birden çok GNSS alıcısının, aynı zaman diliminde (bir oturum boyunca) sabit noktalarda eş zamanlı kayıt alması. Oturumlar arasında alıcılar taşınarak ağ dengelemesi için ortak bağ noktaları korunur (leapfrog). BÖHHBÜY'e göre bir oturum ~60 dk'dır.

GNSS ölçüsünde tek bir zaman anındaki kayıt. Statik ölçüde alıcı, oturum süresince belirli aralıklarla (ör. 30 sn) art arda epoklar toplar.

Eş zamanlı ölçülen iki GNSS noktası arasındaki vektör/uzaklık. Baz uzadıkça çözüm doğruluğu düşer; bu yüzden yönetmelik derecelere göre azami baz sınırı koyar (C3 için yasal sınır 10 km; HRYFlyplan pratikte ~3 km önerir).

Kalkış/istasyon veya sabit tesis için çevreye hâkim, açık görüşlü, göğe engelsiz yüksekçe konum. RC–drone görüş hattı ve GNSS uydu görünürlüğü için tercih edilir.

Kalıcı jeodezik nokta için araziye dökülen betonarme sütun. En sağlam tesis tipidir; kalıp kurma ve beton kürlenmesi gerektiğinden tesisi birkaç gün sürebilir.

Standart boyutlu, üstünde nokta işareti bulunan beton/taş nokta tesisi. Açık/tarım-ova zeminlerde yaygın; tesisi genelde yarım-bir saat sürer.

Asfalt/beton gibi sert yüzeylere çakılan metal işaret çivisi. Kent/sert zeminde hızlı ve pratik nokta tesisidir (~birkaç dakika).

İnce, tek gövdeli, genelde payandasız dikili yapı (radyo/anten direği, aydınlatma direği, bayrak direği vb.). Yüksek engel tespitinde kuleden (geniş kafes/ayaklı yapı, ör. GSM/enerji kulesi) ve enerji hattı direğinden (hat iletkenlerini taşıyan pilon) ayrı bir kategori olarak işaretlenir.

HRYFlyplan'da: alan içindeki yüksek engel taramasında haritada işaretlenir; irtifa/güvenlik payı hesaplanırken diğer engel türleriyle birlikte değerlendirilir.