Haritacılık & nokta bulutu sözlüğü.

Lazerle mesafe ölçerek yüzeyin yoğun 3B nokta bulutunu üreten aktif uzaktan algılama teknolojisi. Hava (İHA/uçak) veya yersel olabilir; gece de çalışır, bitki örtüsünün arasından zemine ulaşabilir.

Her biri X, Y, Z koordinatı — çoğu zaman renk (RGB), yoğunluk ve sınıf bilgisi — taşıyan milyonlarca, hatta milyarlarca ölçüm noktasının kümesi. Tüm 3B haritalamanın ham maddesi.

HRYScan'de: tek sahada 330M+ nokta işlenir.

Nokta bulutu için endüstri standardı dosya formatı. LAZ, LAS'ın kayıpsız sıkıştırılmış hâlidir ve genelde ~%80 daha küçük yer kaplar.

HRYScan'de: LAZ sıkıştırma, bölme, birleştirme ve seyreltme.

Her noktanın geri dönen lazer sinyalinin gücü. Yüzey malzemesine göre değişir; gri-tonlu bir görüntü gibi yorumlanıp asfalt, su, bitki ayrımında ipucu verir.

Tek bir lazer atımının birden çok yüzeyden (yaprak, dal, zemin) yansıması. "İlk dönüş" çoğunlukla bitki örtüsünü, "son dönüş" ise sıklıkla gerçek zemini temsil eder.

Yalnız çıplak zemini temsil eden yüzey; bina, ağaç ve nesneler temizlenmiştir. Hacim, eğim, kontur ve mühendislik hesaplarının temeli.

HRYScan'in çekirdek çıktısı.

Bina, ağaç dâhil en üst yüzeyi temsil eder. Gölge analizi, hat geçişi ve yükseklik engeli çalışmalarında kullanılır.

DTM ve DSM'i kapsayan genel "sayısal yükseklik modeli" terimi. Bağlama göre çıplak zemini ya da yüzeyi ifade edebilir.

Noktaların üçgenlerle bağlanarak sürekli, ölçülebilir bir yüzeye dönüştürülmesi. STL ihracının ve 3B görselleştirmenin temeli.

Aynı yüksekliğe sahip noktaları birleştiren kapalı çizgiler. Haritada arazinin dikliğini ve şeklini okumayı sağlar.

Geometrik olarak düzeltilmiş, her noktası gerçek koordinatına oturtulmuş, üzerinde harita gibi ölçüm yapılabilen hava fotoğrafı. Perspektif ve arazi kaynaklı bozulmalar giderilmiştir.

Çok sayıda ortofotonun renk ve geometri olarak hizalanıp tek, kesintisiz görüntüde birleştirilmiş hâli — tüm sahayı kaplayan bütünleşik harita.

HRYScan'de: program içi üretim + kayıklığı araziye öteleme.

Çakışan fotoğraflardan 3B geometri (nokta bulutu, yüzey, model) üretme bilimi. LiDAR'a alternatif ya da tamamlayıcı bir veri kaynağıdır.

Farklı açılardan çekilmiş görüntülerden kamera konumlarını ve sahnenin 3B yapısını eşzamanlı çözen fotogrametri yöntemi.

Bir görüntü pikselinin zeminde karşılık geldiği gerçek boyut (ör. 2 cm/piksel). Küçük GSD = yüksek detay. Uçuş yüksekliği ve lens ile belirlenir.

GPS/GNSS'in doğrudan ölçtüğü, matematiksel referans elipsoide göre yükseklik. Haritacılıkta kullanılan kotla aynı değildir.

Deniz seviyesine (jeoide) göre yükseklik — haritacılıkta kullanılan "gerçek" kot. H = h − N.

HRYScan'de: tek nokta ortalaması yerine tüm yüzey referans alınarak indirgenir.

Referans elipsoid ile jeoid (ortalama deniz seviyesi yüzeyi) arasındaki fark. Her noktada değişir; ortometrik kota geçişin anahtarıdır.

Türkiye için güncel resmi jeoid modeli. Elipsoidal yükseklikten ortometrik kota geçişte N değerini sağlar.

HRYScan'de: indirgeme yüzeyi TG-20 ile üretilir.

Arazide koordinatı hassas ölçülmüş, modeli gerçek konuma oturtmak ve doğruluğu denetlemek için kullanılan referans nokta.

Koordinatların hangi datum ve projeksiyonda olduğunu tanımlayan sistem. EPSG kodları (ör. EPSG:5254) bunları standart numaralarla ifade eder.

HRYScan'de: projeksiyonsuz veriye CRS atama + dönüştürme.

Türkiye Ulusal Referans Çerçevesi ve Uluslararası Yersel Referans Çerçevesi — modern, GNSS uyumlu koordinat datumları.

Yaygın harita projeksiyonları. Ülke dilim sistemleri (ör. TM30, EPSG:5253/5254) bu projeksiyona dayanır.

Her noktayı türüne göre (zemin, bina, bitki, su, direk…) etiketleme. Doğru DTM/DSM üretiminin ön koşuludur.

Nokta bulutundan yalnız zemin noktalarını ayırma. Bina, araç, ağaç temizlenirken dik şev ve yamaçlar korunmalıdır.

HRYScan'in HRY8 motoru: çok ölçekli, boşluksuz, şev-korumalı.

Bulutun altına sanal bir "kumaş" sererek zemini ayıran yaygın algoritma. Kumaşın oturduğu yer zemin kabul edilir.

Yüzeyin yatayla yaptığı açı (derece veya %). Su akışı, şev güvenliği, erişim ve imar analizinde temel katmandır.

HRYScan'de: derece bazlı renkli eğim haritası.

Eğimin yöneldiği coğrafi yön (kuzey, güney…). Güneşlenme, kar erimesi ve tarım analizlerinde kullanılır.

Yüzeyi sanal bir güneşle aydınlatıp gölgeleyerek arazinin rölyefini göz için belirginleştiren görselleştirme.

Nokta sayısını dengeli biçimde azaltarak veriyi hafifletme; detayı büyük ölçüde koruyup işlem hızını artırır.

3B uzayı eşit küplere bölerek nokta bulutunu düzenli ızgaraya indirgeme — filtreleme ve seyreltmede kullanılır.

Hava fotogrametrisi ve LiDAR taramasının taşıyıcı platformu. Uçuş planı; bindirme, GSD ve rota ile verinin kalitesini belirler.

HRYFlyplan: en uygun uçuş planını kurar.

Uydu tabanlı konum belirleme sistemleri (GPS, GLONASS, Galileo, BeiDou). Konum ve yükseklik ölçümünün temeli.

GNSS ham gözlem verisinin alıcıdan bağımsız standart değişim formatı. Hassas son-işlemenin girdisidir.

HRYScan'de: RINEX'ten otomatik PDF rapor.

Santimetre doğruluğu sağlayan yöntemler: RTK gerçek zamanlı, PPK uçuş sonrası son-işlemeyle çalışır.

Bir görüntüye ya da veriye coğrafi koordinat bağlama; veriyi gerçek dünyadaki yerine oturtma.

HRYPostprocess: uçuş verilerine geotag atama.

Çalışma alanının sınırını tanımlayan poligon (genelde KML). İşlemi yalnız bu alana kırparak hız ve düzen sağlar.

Coğrafi geometrileri (sınır, nokta, çizgi) taşıyan XML tabanlı format. Google Earth ve birçok CBS aracıyla uyumlu.

Yüzeyi üçgen mesh olarak taşıyan, 3B baskıya uygun format. Saha verisinden fiziksel maket üretmenin köprüsü.