Arazi modelinden eğim haritası

Eğim Analizi — Slope Analysis

Eğim analizi, arazi modelinin her noktasındaki yüzey eğimini hesaplayıp renk sınıflarıyla gösterir. Eğim derece veya yüzde olarak ifade edilir; yol, şev, drenaj ve yerleşime uygunluk çalışmalarında kullanılır.

Eğim nedir, derece mi yüzde mi?

Eğim, yüzeyin yataydan ne kadar saptığıdır. Derece açıyı verir; yüzde ise yatay mesafeye göre düşey değişimi ifade eder (yüzde = tanjant × 100). Örneğin 45° eğim %100'e eşittir; 10° yaklaşık %17,6'dır. Mühendislik projelerinde yüzde, jeomorfolojide derece daha yaygındır; iki birimi karıştırmamak gerekir.

Eğim haritası nasıl üretilir?

1. Zemin sınıflandırılır; bitki ve yapılar çıkarılır (sınıflandırma).
2. Sayısal arazi modeli düzenli bir ızgara olarak üretilir.
3. Her hücre için komşu hücrelerle kot farkından eğim hesaplanır.
4. Eğim değerleri sınıflara ayrılır (örneğin düz, hafif eğimli, dik) ve renklendirilir.

Sonucu etkileyen noktalar

• Hücre boyutu: çok küçük hücre gürültüyü büyütür, çok büyük hücre keskin kırıkları yumuşatır.
• Zemin kalitesi: zemin sınıfındaki hatalar eğimde sahte sıçramalar yaratır.
• Veri yoğunluğu: yeterli zemin yoğunluğu olmayan alanlarda eğim güvenilmezdir.

Nerede kullanılır?

Yol ve kanal güzergâhı seçimi, şev stabilitesi ve şev tespiti, drenaj yönü, yerleşim uygunluğu, tarımsal eğim sınıflaması ve madenlerde basamak denetimi tipik kullanım alanlarıdır. Eğim haritası, izohips ve kabartma ile birlikte okunduğunda araziyi çok daha iyi anlatır.

HRYScan, sınıflandırılmış nokta bulutundan eğim analizi ve şev tespiti yapabilir.

Eğim sınıfları ve renklendirme

Eğim haritasında sınıf aralıkları işin amacına göre belirlenir. Yol güzergâhı çalışmasında düşük eğimler ayrıntılı, tarımsal sınıflamada ise farklı eşiklerle ayrılır. Renk skalasında düz alanlar açık, dik alanlar koyu ve sıcak renklerle gösterilirse harita sezgisel okunur. Her haritaya birim (derece veya yüzde) ve sınıf aralıkları lejant olarak eklenmelidir.

Şev tespiti ve güvenlik

Eğim analizi, şev ve basamak denetiminde dik bölgelerin hızlıca bulunmasını sağlar. HRYScan şev tespiti sunar; bunun yanında eğim sonuçları, saha incelemesinin yerine geçmez. Heyelan, kaya düşmesi ve basamak stabilitesi gibi konularda jeoteknik değerlendirme ayrıca yapılmalıdır.

Sonuçları yorumlarken eğimin hesaplandığı ölçeği unutmayın: 1 m'lik bir hücrede 60° görünen bir yarma, 10 m'lik hücrede daha yumuşak görünür. Bu nedenle farklı çözünürlükteki modellerden üretilen eğim haritaları doğrudan karşılaştırılamaz. Raporda kullanılan hücre boyutunu mutlaka belirtin ve karar verici sonuçlar için kritik bölgeleri sahada ayrıca kontrol edin.

Eğim haritasını başka ürünlerle birlikte sunmak okunabilirliği artırır: izohips, kabartma gölgelendirmesi ve ortomozaik bir arada kullanıldığında dik bölgelerin gerçek zeminde nasıl göründüğü daha net anlaşılır. Teslimde hangi ürünün hangi amaçla hazırlandığını kısaca açıklayın.

Özetle eğim haritası, arazinin dikliğini tek bakışta okutur; doğru zemin, uygun hücre boyutu ve net birim ile hazırlandığında yol, şev ve drenaj kararlarına güvenilir bir temel olur.

Ayrıca sonuçları paylaşırken eğim haritasının hangi modelden, hangi tarihte ve hangi hücre boyutuyla üretildiğini dipnot olarak ekleyin; böylece haritanın kapsamı ve sınırları okuyucuya açık olur.

Sık sorulanlar

İlgili terimler

Tüm terimler için Haritacılık Sözlüğü. Bir hata gördüyseniz ya da eklenmesini istediğiniz terim varsa yazın. Son güncelleme: 2026-10-21.