Büyük ölçekli harita üretimi ve İHA fotogrametrisi üzerine, meslektaşlarımız için kısa teknik notlar — ülkemizdeki kurallar ile uluslararası standartların karşılaştırmalı özeti.
BÖHHBÜY'nin 54. maddesine göre, 1/1000 ölçekli harita ve ortofoto üretiminde kullanılacak hava fotoğraflarının Yer Örnekleme Aralığı'nın (YÖA / GSD) 10 cm'den fazla olmaması zorunludur.
Uluslararası standartlara (örneğin ASPRS) göre 1/1000 ölçekli harita için önerilen GSD aralığı 12.5 – 25 cm'dir. Türkiye'deki 10 cm sınırı, bu uluslararası tavsiyelerden daha sıkı bir kalite gereksinimi sunar.
Klasik yaklaşımda harita doğruluğu ölçeğe bağlı ifade edilirdi (örn. "0.2 mm × ölçek paydası").
ASPRS Konumsal Doğruluk Standardı (2014, 2. baskı 2023) bu bağı kopardı: doğruluk, ölçekten bağımsız RMSE sınıfları (örn. RMSEx/y = 5 cm sınıfı) ile tanımlanır. Aynı veri seti, doğruluk sınıfına göre farklı ölçeklerde ürün üretmeye uygun olabilir.
Klasik (uçaklı) hava fotogrametrisinde standart bindirme %60 ileri / %30 yandır. İHA'larda ise %75-85 ileri / %60-70 yan kullanılır.
Nedeni: küçük sensör ve düşük irtifada görüntü başına ayak izi küçüktür, rüzgâr kaynaklı dönüklükler fazladır ve SfM (Structure-from-Motion) algoritmaları güvenilir bağlama için çok daha fazla ortak nokta ister. Yüksek bindirme, ağaçlık/kentsel alanlarda deliksiz model üretiminin de anahtarıdır.
Yer Kontrol Noktaları (YKN/GCP) blok kenarlarına ve içine dengeli dağıtılmalıdır: köşelere, kenar ortalarına ve blok merkezine. Tek hat üzerine dizilen 20 nokta, iyi dağılmış 8 noktadan daha kötü sonuç verir.
Pratik kural: nivelman/GNSS ile ölçülen YKN'lerin bir kısmı denetim noktası (checkpoint) olarak dengelemeye SOKULMADAN ayrılır; doğruluk raporu bu bağımsız noktalarla (RMSE) hesaplanır. ASPRS, denetim noktalarının ürün doğruluğunun en az 3 katı hassas ölçülmesini önerir.
Sayısal arazi modeli (DTM) için önemli olan toplam nokta sayısı değil, zemine ulaşan nokta yoğunluğudur. Yoğun bitki örtüsünde 100 nk/m²'lik bir taramanın zemin sınıfına yalnızca %10-30'u kalabilir.
Pratik hedefler: 1/5000 DTM için ~10-15 nk/m², 1/1000 için ~50 nk/m², mühendislik projeleri (şev/koridor) için 100+ nk/m². Nokta sınıflandırmasında dünya standardı ASPRS LAS formatıdır (zemin = sınıf 2).
RTK düzeltmeyi uçuş sırasında radyo/NTRIP ile anlık alır; kesinti olursa o anki fotoğrafların konum kalitesi düşer. PPK ise ham GNSS verisini kaydedip düzeltmeyi uçuş sonrası uygular.
Kapsama alanı zayıf kırsal bölgelerde ve uzun koridor işlerinde PPK, bağlantı kopmasından etkilenmediği için daha güvenilirdir. Her iki yöntemde de sabit istasyon (baz) verisinin uçuşla eş zamanlı kaydı esastır.
GNSS'in verdiği yükseklik elipsoit yüksekliğidir; projelerde kullanılan ortometrik kota geçiş için jeoit ondülasyonu gerekir. Türkiye'de güncel referans TG-20 (Türkiye Jeoidi 2020)'dir.
Aradaki fark ülkemizde ~25-45 m mertebesindedir ve bölgeden bölgeye değişir — jeoit düzeltmesi atlanırsa üretilen tüm kotlar sistematik olarak kayar. Nokta bulutu işlerken kot indirgemesi yapılıp yapılmadığı mutlaka metadata'ya işlenmelidir.
30 Temmuz 2026'da yayımlanan SHT-İHA (İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı) yürürlüktedir. Sınıflar artık M0 (0,5–4 kg), M1 (4–25 kg), M2 (25–150 kg), M3 (150 kg+); tasarımı gereği yatayda 10 m yarıçaplı, dikeyde 20 m'lik zarfı aşamayan Basit İHA (oyuncak) lisans/kayıt/tescil yükümlülüklerinden muaftır (Md.8). Basit İHA hariç tüm kullanıcıların İHATTYS'e kaydı zorunludur (Md.11/1). Pilot lisansı üç seviyedir (Md.15/2): P0 amatör (VLOS + gündüz), P1 ticari (VLOS; uygun donanımla gece), P2 en kapsamlı seviye — BVLOS, otonom operasyon, kalabalık üstü uçuş vb. Uçuş icrası için diploma lisansına ek olarak operasyonel lisans alınması şarttır (Md.15/4); P2 için asgari 3. sınıf sağlık sertifikası aranır (Md.15/6). Ticari faaliyet için 3. şahıs mali mesuliyet sigortası yükümlülüğü ilgili havacılık mevzuatı kapsamında ayrıca geçerlidir.
Uçuş zarfı — planlamayı doğrudan ilgilendiren sınır: P0 ve P1 lisanslarda operasyon azami 120 metre yükseklik ile 3.000 metre görüş mesafesi/yatay uzaklık sınırları içinde yapılır (Md.15/2-a,b). Bu eşiklerin ötesinde uçacak İHA'lar için P2 lisansı ve tescil zorunludur (Md.11/2); 120 m üzeri operasyonlar ancak ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyonla yürütülür. Otonom (önceden programlanmış görev profilli) uçuşlar — HRYFlyplan'ın ürettiği plan uçuşları bu kapsamdadır — yalnız P2 lisansı ve operasyonel yetkilendirme ile icra edilebilir (Md.7/3). HRYFlyplan bu nedenle yatay 3 km sınırını her planda uygular (RTK/Hibrit'te düzeltme linki bütçesi için 2,5 km); irtifa sınırı ise planlama panelindeki “Yasal sınırlar” seçeneğiyle uygulanır, aksi hâlde raporda uyarı olarak bildirilir.
Bölgeler ve izin (Md.12): Türk hava sahası İHA operasyonları bakımından yeşil, turuncu ve kırmızı bölgeler ile bunların dışında kalan sahalardan oluşur ve İHATTYS haritasında yayımlanır. P0/P1 yeşil bölgede sistem üzerinden ayrı operasyonel izne gerek duymadan uçar; bu bölgeler dışında kalan sahalarda Genel Müdürlük izniyle, kırmızı bölgede izin + NOTAM ile, turuncu bölgede (tahsisli hacim) izinle uçulur. Turuncu bölge, İHATTYS üzerinden talep edilen ve metreküp-gün esasıyla ücretlendirilen tahsisli hacimdir (Md.13).
İzinsiz uçuş cezası ağırdır: SHT-İHA Md.25 uyarınca 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun ceza hükümleri ve SHGM idari para cezaları uygulanır; idari para cezaları 2026 için şahıslarda ~98.762 TL, işletmelerde ~164.613 TL düzeyindedir; kayıt/tescil ihlali ayrıca ~50.000 TL'dir. Yasak/askeri bölge veya uçuş emniyetini tehlikeye atan hallerde cihaza el konulabilir ve olay adli mercilere intikal edebilir. Yangın/ambulans helikopterleri ve askeri uçaklar uçuş alanınızdan geçebilir — hem kendinizi hem başkalarını riske atmamak için lütfen izinsiz uçmayın. (Güncel ceza tutarları için SHGM'nin resmî İdari Para Cezaları listesini teyit edin.)
Güneş kaynaklı jeomanyetik fırtınalar (Kp indeksi ≥ 5) iyonosferi bozarak RTK çözümünün sabitlenememesine veya dm-m mertebesinde konum hatalarına yol açabilir.
NOAA SWPC, Kp indeksini birkaç gün önceden yayınlar — HRYFlyplan raporları riskli günleri bu tahminle işaretler. Riskli günde uçulacaksa kısa bir statik GNSS oturumuyla uydu geometrisi ve çözüm kalitesi önceden kontrol edilmelidir.
Klasik ortofotoda düzeltme zemin modeline (DTM) göre yapılır; binalar ve köprüler devrik görünür ve kenarları öteler. Gerçek orto (true ortho) ise yüzey modeli (DSM) kullanır — bina çatıları tam tepeden, kaymasız görünür.
Kentsel projelerde parsel/bina çizimi ortofotodan yapılacaksa true-ortho tercih edilmelidir; bunun için yüksek bindirmeli nadir + çapraz uçuş ve kaliteli DSM gerekir.
Çoğu meslektaş, aslında ortomozaik demesi gereken ürüne "ortofoto" der. Oysa ortofoto, ortomozaiği oluşturan; koordinatlı, dönüklükleri (dış yöneltmesi) hesaplanmış, geotaglı ve topoğrafik yer değiştirmeleri düzeltilmiş tek bir düzlemsel fotoğraftır.
Ortomozaik ise bu düzeltilmiş tek ortofotoların kenarları çakıştırılarak birleştirilmesiyle oluşan, geniş alanı kaplayan tek parça sürekli görüntüdür. Yani ortofoto parça, ortomozaik ise bu parçaların bütünüdür.
C3, BÖHHBÜY'ün sıklaştırma ağı derecesidir: üst derece ağlara (TUTGA/TUSAGA-Aktif) dayalı, koordinatı ve yüksekliği hassas ölçülüp kalıcı monümentle tesis edilen yerel referans noktasıdır. TUSAGA-Aktif (ülke geneli CORS ağı) sinyalinin güçlü/erişilebilir olduğu bölgelerde ayrıca C3 kurmaya çoğunlukla gerek kalmaz; sinyalin zayıf/erişilemez olduğu uzak-kısıtlı sahalarda YKN'ler ve uçuş, sahaya kurulan bu yerel sabit istasyondan RTK ile beslenir.
Yasal azami baz uzunluğu 10 km'dir (BÖHHBÜY Md.8/18) — iki C3 noktası arası bu mesafeyi aşamaz. Ancak İHA+RTK ile YKN okurken pratik/güvenli mesafe çok daha kısadır: baz uzadıkça troposferik hata birikir ve çözüm kalitesi düşer. HRYFlyplan bu nedenle kendi güvenli kapsama yarıçapını (rapor gerekçesinde belirtilir) yasal sınırın belirgin altında tutar ve alanı en az sayıda nokta ile kapsayacak şekilde yerleşim önerir — kalıcı monüment tesisi hem maliyetli hem zaman alıcı olduğundan gereksiz nokta çoğaltılmaz.
Yer seçimi: Tepe/hâkim, göğe açık (GNSS görüş hattı), yola erişilebilir ve mümkünse tarım arazisi/mülkiyet dışında bir zemin tercih edilir — kalıcı tesis tarlaya kurulmaz. Zemine göre tesis tipi değişir: sert zeminde (asfalt/beton) beton çivisi, açık/tarım-ova zeminde poligon taşı, kayalık/orman gibi daha kalıcı gereken yerlerde betonarme pilye (kalıp+kürlenme nedeniyle tesisi günler sürebilir).
Ölçüm: C3 noktaları çift frekanslı jeodezik GNSS alıcılarıyla statik/hızlı-statik
yöntemle ölçülür (RTK/gezici ile C3 üretilmez); BÖHHBÜY'e göre bir statik oturum ~60 dakikadır. Resmî nokta
numarası (pafta+derece+sıra, örn. G253H001) ve tescili, projeyi yürüten yetkili harita/
jeodezi mühendisi tarafından TKGM'den alınıp yürütülür — HRYFlyplan yalnız yerleşim/planlama önerisi
üretir, resmî tescil süreci saha ekibinin/idarenin işidir.
Ayrıntılı yasal prosedür (yetki, zemin tesisi Ek-4, ölçüm karnesi Ek-5, röper krokisi Ek-6, idareye teslim) için BÖHHBÜY tam metnine ve TKGM mevzuatına bakın.
Bu notlar özet niteliğindedir; güncel yönetmelik metni ve standart dokümanları esas alınmalıdır. Terimler için Sözlük sayfamıza bakabilirsiniz.
