Enkesit ve boykesit
Enkesit ve Boykesit — Cross Section and Longitudinal Profile
Boykesit, bir hattın (yol, kanal) uzunluğu boyunca arazi kotunun değişimidir; enkesit ise bu hatta dik doğrultudaki arazi kesitidir. İkisi de sayısal arazi modelinden otomatik çıkarılabilir.
Boykesit nedir?
Boykesit (boy profil), bir aksın (yol, kanal, boru hattı) boyunca mesafeye göre arazi kotunu gösteren grafiktir. Yatay eksen hat boyunca ilerleyen mesafeyi, düşey eksen kotu gösterir. Eğim, rampa ve proje kotu ilişkisi boykesitte görülür. Düşey ölçek genellikle yatay ölçekten büyük seçilir, bu yüzden eğimler olduğundan dik görünür.
Enkesit nedir?
Enkesit, aksa dik olarak belirli aralıklarla alınan arazi kesitidir. Her enkesit üzerinde mevcut arazi ve proje kesiti birlikte çizilir; aradaki alan kazı veya dolgu alanıdır. Bu alanlar bir sonraki enkesitle birlikte hacim hesabında kullanılır.
Arazi modelinden kesit çıkarma
- Zemin sınıflandırılmış arazi modeli hazırlanır.
- Aks çizilir; yol ve kanallarda proje aksı kullanılır.
- Enkesit aralığı ve genişliği belirlenir (düz arazide seyrek, kırıklı arazide sık).
- Kesitler arazi modelinden otomatik örneklenir; proje şablonu üst üste çizilir.
- Kazı ve dolgu alanları hesaplanır, sonuç tablolaştırılır.
Dikkat edilecek noktalar
- Kesit aralığı arazinin değişkenliğine göre seçilmelidir; fazla seyrek aralık hacmi hatalı verir.
- Arazi modelindeki hatalar (bitki veya yapı kalıntısı) kesitte doğrudan görünür; sonuçtan önce kesiti gözle kontrol edin.
- Kot sistemi proje ile aynı olmalıdır (ortometrik kot).
- Kesitlerin yanında eşyükselti eğrileri ve plan görünümü de incelenmelidir.
Enkesitten hacme: bir örnek
Ardışık iki enkesitin kazı alanları 12 m² ve 18 m², aralarındaki mesafe 20 m ise aradaki kazı hacmi yaklaşık (12 + 18) / 2 × 20 = 300 m³ olur. Bu yöntem, kesit aralığı arazinin değişkenliğine göre yeterince sık seçildiğinde güvenilirdir. Kırıklı arazide kesitleri sıklaştırmak, hesaplamayı daha gerçekçi yapar.
Çizim ve sunum
Kesit çizimlerinde yatay ve düşey ölçeği, kot değerlerini, proje ve mevcut arazi çizgilerini, kazı ve dolgu alanlarını ayrı renklerle göstermek okunabilirliği artırır. Boykesitte proje eğimleri ve önemli yapılar (menfez, köprü) ayrıca işaretlenmelidir. Teslim edilen çizimlerde kullanılan kot sistemi ve datum belirtilmelidir.
Enkesit sayısını ve aralığını sözleşmedeki şartnameyle uyumlu seçmek de gerekir; bazı projelerde belirli aralıklarla kesit çizimi zorunludur. Teslimde kesitlerin hem çizim hem tablo olarak (istasyon, alan, hacim) verilmesi, kontrol edenlerin hesabı tekrar etmesini kolaylaştırır. Bu şekilde belgelenen hesap, ileride itiraz ve revizyon durumlarında da dayanak olur.
Enkesitleri arazi modelinden otomatik alırken, kesit çizgisinin geçtiği bölgedeki zemin sınıfı kalitesini kontrol edin; bitki veya geçici yapı kalıntısı tek bir kesitte büyük kot hatası gibi görünebilir. Şüpheli kesitleri nokta bulutunu açarak gözle doğrulamak, sonucu güvence altına alır.
Özetle boykesit hattın genel görünümünü, enkesit ise her noktadaki ayrıntıyı verir; ikisi birlikte projenin kazı-dolgu ihtiyacını ve güzergâh uygunluğunu ortaya koyar.
Sık sorulanlar
Enkesit ile boykesit arasındaki fark nedir?
Boykesit hat boyunca, enkesit hatta dik doğrultuda alınan arazi kesitidir.
Enkesit aralığı kaç metre olmalı?
Sabit bir değer yoktur; arazinin değişkenliğine ve projenin hassasiyetine göre seçilir. Düzgün arazide seyrek, kırıklı arazide sık alınır.
Kesitler hacim hesabında nasıl kullanılır?
Ardışık iki enkesitin alanları ortalanıp aralarındaki mesafeyle çarpılarak aradaki hacim bulunur.
İlgili terimler
Tüm terimler için Haritacılık Sözlüğü. Bir hata gördüyseniz ya da eklenmesini istediğiniz terim varsa yazın. Son güncelleme: 2026-10-21.