# HRYSoftware — Full Knowledge Base (llms-full.txt)

> HRYSoftware: Turkish geospatial/surveying software family covering the UAV/LiDAR production
> pipeline (flight planning → PPK/geotagging → point cloud processing → web review → CAD → photogrammetry).
> Official source: https://hrysoftware.com/ · Short version: https://hrysoftware.com/llms.txt · Machine-readable data: https://hrysoftware.com/gelistirici/ai/
> Generated 2026-10-07 from the site's own pages (glossary + FAQ). Language: Turkish unless noted.

## Part 1 — Glossary (Haritacılık Sözlüğü)

### LiDAR (Light Detection and Ranging) — Veri
URL: https://hrysoftware.com/lidar-nedir.html
Soru: LiDAR nedir, nasıl çalışır?
Kısa cevap: LiDAR, lazer atımlarının gidiş-dönüş süresinden mesafe ölçerek yüzeyin yoğun 3B nokta bulutunu üreten aktif uzaktan algılama teknolojisidir. Bitki örtüsünün arasından zemine ulaşabilir, gece de çalışır.

**Nasıl çalışır?**
Tarayıcı saniyede yüz binlerce-milyonlarca lazer atımı gönderir; her atımın yansıyıp geri dönme süresi (uçuş zamanı) ışık hızıyla çarpılıp ikiye bölünerek mesafe bulunur. Aynı anda platformun konumu (GNSS) ve yönelimi (IMU) kaydedilir; mesafe + açı + konum + yönelim birleştirilerek her yansıma için X, Y, Z koordinatı üretilir. Sonuç, milyonlarca noktadan oluşan nokta bulutudur.

Havadan LiDAR (İHA/uçak) ile yersel LiDAR (TLS, mobil) aynı ilkeyle çalışır; fark platform, menzil ve yoğunluktur. DJI Zenmuse L1/L2/L3 gibi İHA sensörleri tek uçuşta metrekareye yüzlerce nokta düşürebilir.

**Fotogrametriden farkı**
Fotogrametri yüzeyi fotoğraflardan çıkarır; gördüğü şeyi modeller. LiDAR ise yüzeyi doğrudan ölçer ve çoklu geri dönüş sayesinde yaprakların arasından zemine ulaşır. Bu yüzden ormanlık ve çalılık arazide sayısal arazi modeli üretmenin güvenilir yolu LiDAR'dır. Buna karşılık LiDAR renk bilgisi taşımaz (RGB kamera ile boyanır) ve donanımı daha pahalıdır. Pratikte ikisi birlikte kullanılır: LiDAR zemin ve yapı geometrisi, fotoğraf ortofoto ve doku için.

**Sahada nelere dikkat edilir?**
- Zemine ulaşan yoğunluk toplam yoğunluktan önemlidir: yoğun bitki örtüsünde noktaların yalnız %10-30'u zemine iner. Ürün hedefine göre yoğunluk planlayın.

- Şerit bindirmesi (%20-30) ve şerit uyuşturma (strip adjustment) yapılmazsa komşu şeritler arasında desimetre düzeyinde kot basamağı kalır.

- GNSS/IMU kalitesi mutlak doğruluğu belirler; baz istasyonu verisi uçuşla eş zamanlı kaydedilmeli, çözüm PPK ile yapılmalıdır.

- Kotlar elipsoidaldir; teslimattan önce jeoit düzeltmesi (TG-20) uygulanmalıdır.

- S: LiDAR ile hangi doğruluk elde edilir?
  C: İHA LiDAR'da iyi bir GNSS/IMU ve PPK çözümüyle düşey doğruluk tipik olarak 3–5 cm (RMSE), yatay 5–10 cm mertebesindedir; kesin değer sensör, uçuş yüksekliği ve yer kontrol noktalarıyla yapılan denetime bağlıdır.
- S: LiDAR gece çalışır mı?
  C: Evet. LiDAR kendi ışığını ürettiği için gün ışığına bağlı değildir; yalnız yağmur, sis ve ıslak yüzeyler sinyali zayıflatır.
İlgili: Nokta Bulutu, Nokta Bulutu Sınıflandırma, Sayısal Arazi Modeli (SAM / DTM), LiDAR Nokta Yoğunluğu, Fotogrametri

### Nokta Bulutu (Point Cloud) — Veri
URL: https://hrysoftware.com/nokta-bulutu-nedir.html
Soru: Nokta bulutu nedir?
Kısa cevap: Nokta bulutu, her biri X, Y, Z koordinatı — çoğu zaman renk, yoğunluk, geri dönüş ve sınıf bilgisi — taşıyan milyonlarca ölçüm noktasının kümesidir; LiDAR ve fotogrametrinin ham ürünüdür.

**Bir nokta neler taşır?**
Standart LAS kaydında her nokta en az X, Y, Z taşır. Buna ek olarak yoğunluk (yansıyan sinyalin gücü), geri dönüş numarası ve toplam dönüş sayısı (yaprak/dal/zemin ayrımı için kritik), sınıf (ASPRS kodu: 2 = zemin, 6 = bina…), GPS zamanı, tarama açısı, RGB renk ve kaynak dosya kimliği bulunur. Nokta sayısı tipik bir İHA sahasında yüz milyonları, büyük projelerde milyarları bulur.

**Nokta bulutundan ürüne**
Nokta bulutu bir ara üründür; teslim edilen şey ondan türetilir: sınıflandırma ile zemin ayrılır, zeminden SAM, tüm noktalardan SYM, SAM'dan eşyükselti eğrileri, eğim haritası ve hacim; bina noktalarından çatı hatları; fotoğraflarla birlikte ortomozaik. Her adımın kalitesi bir öncekine bağlıdır — zemin sınıfındaki bir çatı kaçağı, SAM'da 10 metrelik bir tümsek olarak geri gelir.

**Boyut ve performans**
Nokta başına 20-30 bayt ile 300 milyon nokta 6-9 GB eder. Bu yüzden görüntüleyiciler noktaları hiyerarşik olarak (oktree/LOD) yükler, dosyalar LAZ ile ~%80 sıkıştırılır ve indeksleme bir kez yapılıp saklanır. Seyreltme (thinning) görüntüleme için iyidir, ama teslim verisini seyreltmek yoğunluk hedefini bozar.

- S: Nokta bulutu hangi programda açılır?
  C: LAS/LAZ dosyalarını HRYScan, CloudCompare, QGIS (PDAL), Global Mapper, TerraSolid gibi yazılımlar açar. Görüntülemek için boyuta göre LOD/indeks kullanan bir görüntüleyici gerekir; 17 GB'lık bir dosyayı düz bellek yüklemesiyle açmak mümkün değildir.
- S: Nokta bulutu ile mesh (ağ) arasındaki fark nedir?
  C: Nokta bulutu bağımsız noktalardır; mesh bu noktaların üçgenlerle birleştirilmiş yüzeyidir. Ölçme ürünleri (SAM, hacim) genellikle noktadan doğrudan ızgaraya geçilerek üretilir; mesh daha çok görselleştirme ve 3B modelleme içindir.
İlgili: LiDAR, LAS ve LAZ Formatı, Nokta Bulutu Sınıflandırma, Sayısal Arazi Modeli (SAM / DTM)

### Nokta Bulutu Sınıflandırma (Point Cloud Classification) — Sınıflandırma
URL: https://hrysoftware.com/nokta-bulutu-siniflandirma.html
Soru: Nokta bulutu sınıflandırma nedir, zemin nasıl ayrılır?
Kısa cevap: Sınıflandırma, nokta bulutundaki her noktaya zemin, bina, bitki, gürültü gibi bir sınıf kodu (ASPRS) atama işlemidir. Sayısal arazi modelinin kalitesi doğrudan zemin sınıfının kalitesine bağlıdır.

**ASPRS sınıf kodları**
LAS standardı sınıfları sayıyla kodlar: 1 sınıflandırılmamış, 2 zemin, 3-5 alçak/orta/yüksek bitki, 6 bina, 7 gürültü (alçak nokta), 9 su, 17 köprü, 18 yüksek gürültü. Bir sahada var olmayan sınıf üretilmemelidir — yanlış etiket, etiketsizlikten kötüdür.

**Zemin nasıl ayrılır?**
Klasik yöntemler morfolojik süzgeç (PMF/SMRF), kumaş benzetimi (CSF) ve ilerlemeli TIN yoğunlaştırmadır. Hepsinin ortak varsayımı şudur: zemin, komşuluğundaki en alçak sürekli yüzeydir. Sorun bu varsayımın bozulduğu yerlerde çıkar: dik şevler (zemin "nesne" sanılıp yenir), geniş düz çatılar (altında nokta olmadığı için "zemin" sanılır), yoğun çalı (zemin hiç görünmez). İyi bir motor kararı tek bir eşikle değil, ölçekli bir zemin yüzeyi kurup noktanın o yüzeye uzaklığına göre verir; şevde eğime bağlı pay tanır, çatıyı düzlem/kapalı basamak analiziyle ayırır.

HRYScan'in KAZI motoru bu yaklaşımla çalışır ve sonucu gerçek etiketli sahalarda ölçer: dört gerçek karodan oluşan etiketli sette zemin koruması %99,3, 2 m üstü kaçak %0,3 (iç ölçüm günlüğü, 2026-08).

**Kalite nasıl ölçülür?**
Görsel inceleme yanıltır; ölçüt etiketli referans ile karşılaştırmadır: zemin koruması (gerçek zeminin kaçı zemin kaldı), kaçak (zemin olmayanın kaçı zemin sanıldı) ve kappa. En tehlikeli hata 2 m'nin üstünde kalan çatı/bitki kaçağıdır; SAM'a doğrudan tümsek olarak geçer. Sınıflandırmadan sonra kesit (profil) aracıyla şev, dere yatağı ve bina kenarları elle denetlenmelidir.

- S: Otomatik sınıflandırma yeterli mi?
  C: Açık arazide çoğunlukla evet; kentsel ve dik/ormanlık arazide elle düzeltme gerekir. Doğru iş akışı: otomatik sınıflandırma → kesit denetimi → alan alan düzeltme → SAM üretimi.
- S: Fotogrametrik nokta bulutu sınıflandırılabilir mi?
  C: Evet, ama fotogrametrik bulut yüzeyi görür, altını görmez: ağaç altında zemin noktası yoktur. Bu yüzden bitki örtülü alanda fotogrametrik buluttan SAM üretmek sistematik olarak yüksek kot verir; LiDAR gerekir.
İlgili: Nokta Bulutu, Sayısal Arazi Modeli (SAM / DTM), LiDAR, LiDAR Nokta Yoğunluğu

### Sayısal Arazi Modeli (SAM / DTM) (Digital Terrain Model) — Yüzey
URL: https://hrysoftware.com/sayisal-arazi-modeli-nedir.html
Soru: Sayısal arazi modeli (SAM, DTM) nedir?
Kısa cevap: Sayısal Arazi Modeli (SAM, İng. DTM), bina ve bitki örtüsü çıkarılmış çıplak zeminin yükseklik modelidir. Eşyükselti eğrisi, hacim, eğim ve kazı-dolgu hesaplarının temelidir.

**SAM, SYM ve DEM**
SAM (DTM) yalnız zemini, SYM (DSM) ağaç ve bina dahil en üst yüzeyi temsil eder. DEM her ikisini kapsayan genel addır; İngilizce kaynaklarda çoğu zaman DTM anlamında kullanılır. Bu programda ve belgelerimizde SAM = Sayısal Arazi Modeli terimi kullanılır.

**Nasıl üretilir?**
Nokta bulutunda zemin sınıfı ayrılır; zemin noktaları belirli hücre boyutunda (0,25-1 m) bir ızgaraya indirgenir; nokta düşmeyen hücreler (bina altı, su, gölge) komşulardan doldurulur. Doldurma yöntemi önemlidir: en yakın kotu kopyalamak basamak bırakır, Laplace/TIN ara değerlemesi pürüzsüz geçiş verir. Ürün GeoTIFF olarak teslim edilir; NoData değeri ve CRS künyesi dosyada bulunmalıdır.

**Doğruluk ve kontrol**
SAM doğruluğu denetim noktalarında ölçülür: modelden okunan kot ile GNSS/nivelman kotu farkının RMSE'si. Bitki örtülü alanda sınıflandırma kalitesi, açık alanda GNSS/IMU ve jeoit düzeltmesi belirleyicidir. Kot sistemi mutlaka belirtilmelidir (elipsoidal mi, TG-20 ortometrik mi) — bkz. jeoit.

- S: SAM için hangi hücre boyutu seçilmeli?
  C: Zemin nokta yoğunluğuna göre: hücre başına en az 2-4 zemin noktası düşmeli. 50 nk/m² LiDAR'da 0,25-0,5 m, 10 nk/m²'de 1 m makuldür. Daha küçük hücre daha iyi model demek değildir; boş hücre ve gürültü artar.
- S: SAM'dan eşyükselti eğrisi nasıl çıkar?
  C: Izgaradan eş değer çizgileri (marching squares) üretilir; dişli görünümü önlemek için ızgara hafifçe yumuşatılır ya da eğri sonradan genelleştirilir. Aralık ölçekle uyumlu seçilir (1/1000 için 1 m, 1/5000 için 5 m yaygındır).
İlgili: Sayısal Yüzey Modeli (SYM / DSM), Nokta Bulutu Sınıflandırma, Jeoit ve Ortometrik Kot, LiDAR Nokta Yoğunluğu

### Sayısal Yüzey Modeli (SYM / DSM) (Digital Surface Model) — Yüzey
URL: https://hrysoftware.com/sayisal-yuzey-modeli-nedir.html
Soru: Sayısal yüzey modeli (SYM, DSM) nedir?
Kısa cevap: Sayısal Yüzey Modeli (SYM, İng. DSM), bina, ağaç ve tüm nesneler dahil en üst yüzeyin yükseklik modelidir; gerçek ortofoto, görüş analizi ve bina yüksekliği hesaplarında kullanılır.

**Nerede kullanılır?**
SYM, gerçek orto (true ortho) üretiminde, telekom/görüş hattı analizinde, güneş paneli potansiyelinde, bina yüksekliği ve ağaç boyu (SYM − SAM = nesne yüksekliği, nDSM) hesaplarında kullanılır. Kazı-dolgu ve eşyükselti için uygun DEĞİLDİR; oralarda SAM gerekir.

**Fotogrametrik ve LiDAR SYM**
Fotogrametrik SYM yoğun eşleme ile üretilir ve doku ne kadar zenginse o kadar iyidir; su, cam ve homojen çatılarda delik/gürültü bırakır. LiDAR SYM ise ilk geri dönüşlerden üretilir, dokudan bağımsızdır, ince nesneleri (direk, tel) daha iyi yakalar. Her ikisinde de hücre boyutu GSD/yoğunlukla uyumlu seçilmelidir.

- S: SYM ile SAM aynı projeden üretilebilir mi?
  C: Evet; aynı nokta bulutundan tüm noktalarla SYM, yalnız zemin sınıfıyla SAM üretilir. Farkları (nDSM) bina ve ağaç yüksekliğini verir.
İlgili: Sayısal Arazi Modeli (SAM / DTM), Ortofoto ve Ortomozaik, Nokta Bulutu

### Ortofoto ve Ortomozaik (Orthophoto / Orthomosaic / True Ortho) — Fotogrametri
URL: https://hrysoftware.com/ortofoto-nedir.html
Soru: Ortofoto, ortomozaik ve gerçek orto arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Ortofoto, perspektif ve arazi kaynaklı kaymaları giderilmiş, harita gibi ölçü alınabilen fotoğraftır. Ortomozaik birçok ortofotonun birleştirilmiş hâli, gerçek orto ise binaların devrilmeden tam tepeden göründüğü SYM tabanlı üründür.

**Ortofoto nasıl üretilir?**
Ham fotoğraf merkezî izdüşümdür: yüksek nesneler dışa devrilir, arazi kotu değiştikçe ölçek değişir. Ortorektifikasyon, her pikseli yönelim parametreleri (dış yöneltme) ve bir yükseklik modeli yardımıyla düşey izdüşüme taşır. Kullanılan model SAM ise zemin doğru, binalar devrik kalır (klasik ortofoto); SYM ise çatılar da yerine oturur (gerçek orto). Kentsel parsel/bina çiziminde gerçek orto gerekir.

**Ortomozaik**
Onlarca-binlerce ortofoto, dikiş hatları (seamline) boyunca birleştirilip renk dengelenerek tek bir ortomozaik yapılır. Dikiş hattı bina ve araç üstünden geçerse "hayalet" nesneler ve kırık kenarlar oluşur; iyi yazılımlar hattı yol/zemin üzerinden geçirir. Radyometrik dengeleme yapılmazsa şerit izleri kalır.

**Ölçek ve GSD**
Ortomozaiğin çözünürlüğü uçuşun GSD'siyle sınırlıdır; 3 cm GSD'lik uçuştan 1 cm'lik ortofoto üretmek yalnız yeniden örneklemedir, bilgi eklemez. BÖHHBÜY 1/1000 ortofoto için GSD'yi 10 cm ile sınırlar. Konumsal doğruluk denetim noktalarında ölçülür.

- S: Ortofotodan alan/mesafe ölçülür mü?
  C: Evet; ortofoto düşey izdüşümde ve harita koordinatındadır. Ancak binaların devrik göründüğü klasik ortofotoda bina kenarından ölçü alınmaz; gerçek orto ya da vektör harita kullanılır.
- S: Ortofoto hangi formatta teslim edilir?
  C: Genellikle sıkıştırılmış GeoTIFF (JPEG/LZW/DEFLATE) ve piramitli (overview) olarak; CRS künyesi dosyada bulunmalı, ECW/JP2 istenirse kayıplı sıkıştırma oranı belirtilmelidir.
İlgili: GSD (Yer Örnekleme Aralığı), Fotogrametri, Sayısal Yüzey Modeli (SYM / DSM), Bindirme (İleri / Yan)

### GSD (Yer Örnekleme Aralığı) (Ground Sampling Distance) — Fotogrametri
URL: https://hrysoftware.com/gsd-nedir.html
Soru: GSD (yer örnekleme aralığı) nedir, nasıl hesaplanır?
Kısa cevap: GSD (Yer Örnekleme Aralığı, YÖA), fotoğraftaki bir pikselin yerde karşılık geldiği mesafedir. Uçuş yüksekliği, odak uzaklığı ve sensör piksel boyutuyla belirlenir; ortofoto çözünürlüğünün ve harita ölçeğinin temelidir.

**Formül**
GSD = (piksel boyutu × uçuş yüksekliği) / odak uzaklığı. Örnek: 3,3 µm piksel, 24 mm odak, 100 m yükseklik → GSD = 3,3 µm × 100 m / 24 mm ≈ 1,4 cm. Eğimli arazide GSD sahada değişir; hesap ortalama zemin kotuna göre yapılır ve yüksekliğin arazi üstü (AGL) olduğuna dikkat edilir.

**Yönetmelik ve standart**
BÖHHBÜY (Md. 54) 1/1000 ölçekli harita ve ortofoto için GSD'nin 10 cm'den büyük olmamasını ister; ASPRS'nin aynı ölçek için önerdiği aralık 12,5-25 cm'dir, yani Türkiye'deki sınır daha sıkıdır. GSD tek başına doğruluk demek değildir: konumsal doğruluk yer kontrol, bindirme ve kamera kalibrasyonuyla belirlenir; GSD yalnız üst sınırı koyar (ölçülebilir en küçük detay ~2-3 GSD).

**Planlamada GSD**
GSD hedefi uçuş yüksekliğini, yükseklik de şerit aralığını, fotoğraf sayısını ve uçuş süresini belirler. GSD'yi yarıya indirmek fotoğraf sayısını yaklaşık dörde katlar. HRYFlyplan hedef GSD'den yüksekliği, bindirmeyi ve şerit planını otomatik türetir; yasal 120 m sınırını ve 3 km yatay uzaklığı planda denetler.

- S: 1/1000 harita için hangi GSD yeterli?
  C: Yönetmelik üst sınırı 10 cm'dir; pratikte 3-5 cm GSD ile uçulur, çünkü detay çizimi ve YKN ölçümü 2-3 GSD'lik nesneleri gerektirir.
- S: GSD ile çözünürlük aynı şey mi?
  C: GSD ham fotoğrafın yer çözünürlüğüdür; ortofoto çözünürlüğü GSD'den daha iyi olamaz, yeniden örnekleme yalnız piksel sayısını artırır.
İlgili: Bindirme (İleri / Yan), Ortofoto ve Ortomozaik, Yer Kontrol Noktası (YKN / GCP), Fotogrametri

### Bindirme (İleri / Yan) (Overlap (Forward / Side)) — Uçuş
URL: https://hrysoftware.com/bindirme-nedir.html
Soru: Fotogrametride bindirme nedir, İHA'da neden %80/%70 kullanılır?
Kısa cevap: Bindirme, ardışık fotoğrafların (ileri) ve komşu şeritlerin (yan) yüzde kaç ortak alan gördüğüdür. İHA fotogrametrisinde %75-85 ileri, %60-70 yan bindirme standarttır.

**Neden bu kadar yüksek?**
Uçaklı fotogrametride klasik değer %60 ileri / %30 yandır. İHA'da görüntü ayak izi küçüktür, rüzgâr kaynaklı dönüklükler fazladır ve SfM (Structure-from-Motion) algoritmaları güvenilir bağlama için her nesnenin çok sayıda fotoğrafta görünmesini ister. Yüksek bindirme ağaçlık ve kentsel alanda deliksiz model üretiminin de anahtarıdır; kentsel alanda %80/%80 yaygındır.

**Bindirme ve maliyet**
Yan bindirmeyi %60'tan %70'e çıkarmak şerit sayısını, dolayısıyla uçuş süresini ~%33 artırır; ileri bindirme ise fotoğraf sayısını ve işleme süresini artırır, uçuş süresini pek etkilemez. Bu yüzden ileri bindirme cömert, yan bindirme hesaplı seçilir. Eğimli arazide bindirme en yüksek noktaya göre hesaplanmalıdır; tepede bindirme düşer.

**LiDAR'da şerit bindirmesi**
LiDAR'da bindirme fotogrametrideki gibi model kurmak için değil, şerit uyuşturma ve boşluk bırakmamak içindir; %20-30 yeterlidir. Tarama açısı (FOV) kenarlarda doğruluğu düşürdüğünden kenar noktaları kırpılır ve bindirme buna göre artırılır.

- S: Bindirme az seçilirse ne olur?
  C: Model kurulamayan boşluklar (delik), yanlış bağlanan bloklar ve kenarlarda 'kase' etkisi. Yeniden uçmak, işlemeyi zorlamaktan her zaman ucuzdur.
İlgili: GSD (Yer Örnekleme Aralığı), Fotogrametri, Yer Kontrol Noktası (YKN / GCP), LiDAR Nokta Yoğunluğu

### Yer Kontrol Noktası (YKN / GCP) (Ground Control Point) — Jeodezi
URL: https://hrysoftware.com/yer-kontrol-noktasi-nedir.html
Soru: Yer kontrol noktası (YKN, GCP) nedir, kaç tane ve nereye konur?
Kısa cevap: YKN (GCP), koordinatı GNSS/nivelman ile hassas ölçülmüş ve fotoğraflarda tanınabilen yer işaretidir; fotogrametrik bloğu ülke koordinat sistemine bağlar ve doğruluğu denetler.

**Sayı değil, dağılım**
YKN'ler blok kenarlarına ve içine dengeli dağıtılır: köşeler, kenar ortaları, blok merkezi. Tek hat üzerine dizilmiş 20 nokta, iyi dağılmış 8 noktadan kötü sonuç verir. Bloğun dışında kalan alan ekstrapolasyondur ve doğruluk hızla düşer. Yükseklik farkı büyük sahalarda hem tepeye hem vadiye nokta konmalıdır.

**Denetim noktası (checkpoint)**
Ölçülen noktaların bir kısmı dengelemeye sokulmadan ayrılır; ürün doğruluğu bu bağımsız noktalarda RMSE ile raporlanır. ASPRS, denetim noktalarının ürün doğruluğunun en az 3 katı hassas ölçülmesini önerir. Dengelemeye giren nokta üzerinde ölçülen "hata" doğruluk değildir, uyumdur.

**İşaret ve ölçüm**
İşaret boyutu GSD'nin en az 5-8 katı olmalı (3 cm GSD → 20-25 cm kare), zemin rengiyle kontrast sağlamalı, uçuştan önce yerleştirilip fotoğraflarda ortası net seçilmelidir. Koordinatlar TUREF/ITRF96 TM'de, kotlar TG-20 ortometrik olarak kaydedilir; PPK/RTK ile en az 2 bağımsız oturum önerilir. Kuzey/Doğu sütun sırası dosyadan dosyaya değişir — teslim öncesi kontrol edin (GNSS doğruluk aracı nokta adına göre eşleştirip RMSE üretir).

- S: PPK/RTK varsa YKN gerekir mi?
  C: Doğrudan coğrafi referanslama (PPK) YKN sayısını azaltır ama sıfırlamaz: en az birkaç YKN ile datum/ölçek kontrolü ve bağımsız denetim noktaları hâlâ gerekir; yönetmelik denetim ister.
- S: Kaç YKN yeterli?
  C: Küçük bir blokta iyi dağılmış 5-8 YKN + 3-5 denetim noktası tipiktir; büyük bloklarda her 100-200 ha'ya ek nokta ve kenarlarda sıklaştırma gerekir. Sayıdan çok dağılım ve ölçüm kalitesi belirleyicidir.
İlgili: PPK ve RTK, GSD (Yer Örnekleme Aralığı), GNSS, Koordinat ve Datum Dönüşümü

### PPK ve RTK (Post-Processed / Real-Time Kinematic) — Jeodezi
URL: https://hrysoftware.com/ppk-rtk-nedir.html
Soru: PPK ile RTK arasındaki fark nedir, hangisi seçilmeli?
Kısa cevap: RTK, GNSS düzeltmesini uçuş sırasında anlık alır; PPK ham veriyi kaydedip düzeltmeyi uçuştan sonra uygular. Kapsama alanı zayıf ve uzun koridor işlerinde PPK bağlantı kopmasından etkilenmediği için daha güvenilirdir.

**RTK nasıl çalışır?**
Baz istasyonu (ya da TUSAGA-Aktif/CORS-TR ağı) düzeltmeleri radyo/NTRIP ile gezici alıcıya anlık gönderir; alıcı taşıyıcı faz belirsizliğini çözerek santimetre doğruluğunda konum üretir. Bağlantı koptuğunda çözüm "float"a düşer ve o andaki fotoğrafların konum kalitesi bozulur; uçuş sonrası bunu düzeltmenin yolu yoktur.

**PPK nasıl çalışır?**
Gezici (İHA) ve baz ham gözlemleri (RINEX) kaydeder; uçuştan sonra iki yönlü (ileri-geri) Kalman süzgeci ve LAMBDA belirsizlik çözümüyle her fotoğraf/atım anı için konum hesaplanır. Bağlantı gerekmez, çözüm her iki yönde de kontrol edildiği için kısa kesintiler köprülenir. Şart: baz verisinin uçuşla eş zamanlı, 1 Hz veya daha sık kaydedilmesi ve anten faz merkezi (ANTEX) düzeltmesi.

**Hangisi ne zaman?**
- RTK: şehir içi/kısa mesafe, NTRIP kapsaması iyi, anında sonuç istenen işler.

- PPK: kırsal, dağlık, uzun koridor (yol/enerji hattı), LiDAR uçuşları, birden çok uçuşun tek bazla çözüleceği projeler.

- Her iki yöntemde de denetim noktaları ile bağımsız doğrulama şarttır.

- S: Baz istasyonu ne kadar uzakta olabilir?
  C: Tek baz için pratik sınır 10-20 km'dir; BÖHHBÜY'de azami baz uzunluğu derecelere göre sınırlanır (bkz. sözlük: baz). Uzadıkça iyonosferik/troposferik hata büyür, çözüm süresi uzar.
- S: PPK çözümünde kalite nasıl anlaşılır?
  C: Sabit (fixed) çözüm oranı, belirsizlik oranı (ratio), ileri-geri çözüm farkı ve kalan hataların dağılımı raporlanmalıdır; HRYPostprocess bu kalite raporunu tek sayfada üretir.
İlgili: GNSS, Yer Kontrol Noktası (YKN / GCP), Jeoit ve Ortometrik Kot, LiDAR

### Jeoit ve Ortometrik Kot (Geoid / Orthometric Height) — Jeodezi
URL: https://hrysoftware.com/jeoit-ortometrik-kot.html
Soru: Elipsoit yüksekliği ile ortometrik kot farkı nedir, TG-20 nasıl uygulanır?
Kısa cevap: GNSS elipsoit yüksekliği (h) verir; projelerde kullanılan ortometrik kot (H) deniz seviyesine göredir. Aradaki fark jeoit ondülasyonudur (N): H = h − N. Türkiye'de güncel referans TG-20'dir ve fark 25-45 m mertebesindedir.

**Üç yükseklik**
h (elipsoidal): GNSS'in ölçtüğü, GRS80/WGS84 elipsoidine göre yükseklik. H (ortometrik): jeoide, yani ortalama deniz seviyesine göre kot — nivelman ve tüm mühendislik projeleri bunu kullanır. N (ondülasyon): jeoit ile elipsoit arasındaki fark. İlişki H = h − N. Türkiye'de N, batıda ~25 m'den doğuda ~45 m'ye değişir; Doğu Anadolu'da kısa mesafede metrelerce değişebilir.

**TG-20**
Türkiye Jeoidi 2020 (TG-20), HGM tarafından yayımlanan güncel ondülasyon modelidir; noktanın enlem/boylamına göre N değerini verir. Dönüşüm yapılırken kaynak koordinat sistemi doğru tanımlanmalıdır: TM koordinatını derece sanıp modele sormak sessizce NaN ya da yanlış N üretir. Ara değerleme merkez tabanlı bilinear olmalıdır; köşe tabanlı formül yarım piksel kayar ve dik jeoit bölgelerinde 5 cm'e kadar hata bırakır (ölçüldü).

**Sık yapılan hatalar**
- Nokta bulutunu elipsoidal kotla teslim edip "kot" demek — tüm proje sistematik 30-40 m kayar.

- Jeoit düzeltmesini iki kez uygulamak (PPK yazılımında ve nokta bulutu yazılımında).

- Datum dönüşümünde (ED50 ↔ ITRF96) ortometrik kotu elipsoidal sanıp dönüştürmek; Hayford ve GRS80 elipsoitleri arasında h onlarca metre değişir, H değişmez.

- Kot sistemini metadata'ya yazmamak. Hangi jeoit, hangi sürüm, hangi tarih — raporda olmalı.

- S: TG-20 ile TG-03 farkı büyük mü?
  C: Genelde birkaç cm ile desimetre arası; bölgeye göre değişir. Eski projeyle birleştirirken aynı jeoit sürümü kullanılmalıdır.
- S: Nivelman kotu ile TG-20 kotu birebir aynı mı?
  C: Hayır; TG-20 ile GNSS'ten türetilen kot, jeoit modelinin doğruluğu (birkaç cm) kadar belirsizlik taşır. Hassas kot gerektiren işlerde nivelman bağlantısı korunur.
İlgili: GNSS, Sayısal Arazi Modeli (SAM / DTM), Koordinat ve Datum Dönüşümü, ITRF96 / TUREF ve ED50

### ITRF96 / TUREF ve ED50 (Turkish Datums) — Jeodezi
URL: https://hrysoftware.com/itrf96-ed50-koordinat-sistemleri.html
Soru: ITRF96 (TUREF) ile ED50 arasındaki fark nedir, hangisi kullanılmalı?
Kısa cevap: Türkiye'de iki datum yaşar: eski ED50 (Hayford elipsoidi, 1950) ve güncel TUREF/ITRF96 (GRS80, GNSS tabanlı). Aralarındaki fark 100-200 m mertebesindedir; karıştırılırsa harita komşu parsele kayar.

**ED50**
European Datum 1950; International 1924 (Hayford) elipsoidi üzerinde, klasik nirengi ağıyla kurulmuştur. Türkiye'de on yıllarca kadastro ve büyük ölçekli haritalar ED50 / 3° TM ve 6° UTM dilimlerinde üretildi. Ağ deformasyonu bölgeden bölgeye değiştiği için ED50 ↔ ITRF dönüşümü tek bir parametre setiyle cm doğruluğunda yapılamaz; ülke geneli EPSG parametresi ±2 m'dir, kadastral iş için yerel (ilçe/il) parametreler ya da ortak nokta dengelemesi gerekir.

**TUREF / ITRF96**
Türkiye Ulusal Referans Çerçevesi; ITRF96'nın 2005.0 epoğundaki gerçekleşmesi, GRS80 elipsoidi. TUSAGA-Aktif (CORS-TR) ağının ve BÖHHBÜY'nin sistemi budur. Pratikte WGS84/ITRF ile santimetre-desimetre düzeyinde uyuşur (plaka hareketi nedeniyle epoğa bağlı fark birikir). EPSG kodları: coğrafi 5252, TM27-TM45 için 5253-5259.

**Dilimler**
Büyük ölçekli haritada 3° TM dilimleri (orta meridyen 27, 30, 33, 36, 39, 42, 45; k₀ = 1; yanlış doğu 500 000) kullanılır; 1/25 000 ve küçük ölçeklerde 6° UTM (35-38N, k₀ = 0,9996). Aynı datumda dilim değiştirmek kapalı formülle kayıpsızdır; datum değiştirmek değildir. Ayrıntı: TM/UTM ve koordinat dönüşümü.

- S: Eski ED50 paftamı ITRF96'ya nasıl çevirmeliyim?
  C: Sahada her iki sistemde bilinen ortak noktalarla (en az 3-4, dağılmış) 7 parametreli Helmert çözüp uygulayın; ülke geneli parametre yalnız kaba konumlama içindir. HRY Araçlar sayfası kendi parametrenizi girmenize izin verir.
- S: WGS84 ile ITRF96 aynı mı?
  C: Pratik olarak evet (cm-dm); kadastral hassasiyette epoğa (tarihe) bağlı plaka hareketi hesaba katılır. Günlük dönüşümlerde özdeş kabul edilir.
İlgili: TM ve UTM Projeksiyonu, Koordinat ve Datum Dönüşümü, GNSS, Jeoit ve Ortometrik Kot

### TM ve UTM Projeksiyonu (Transverse Mercator / Universal TM) — Jeodezi
URL: https://hrysoftware.com/utm-tm-projeksiyon-nedir.html
Soru: TM (3°) ile UTM (6°) projeksiyonu arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Her ikisi de Transversal Merkator projeksiyonudur; TM 3° dilim ve k₀ = 1 ile büyük ölçekli harita için, UTM 6° dilim ve k₀ = 0,9996 ile orta/küçük ölçek için kullanılır. Yanlış doğu her ikisinde 500 000 m'dir.

**Ortak ilke**
Silindir, elipsoide bir meridyen boyunca teğet/kesen konumdadır; orta meridyende uzunluk bozulması yok (TM) ya da −0,04 % (UTM). Dilimin kenarına gidildikçe ölçek büyür: Türkiye enlemlerinde (≈39°) 3° dilim kenarında yaklaşık +0,02 %, 6° dilim kenarında ≈ +0,04 % (ekvatorda +0,10 %). Bu yüzden büyük ölçekli (1/1000) haritada 3°, 1/25 000 ve daha küçükte 6° tercih edilir.

**Ölçek çarpanı ve meridyen yakınsaması**
Projeksiyondaki uzunluk, arazi uzunluğunun k katıdır; k noktanın orta meridyene uzaklığıyla artar. Dilim kenarında 1 km'lik kenar 39° enlemde 3° TM'de ~20 cm, UTM'de ~40 cm uzun ölçülür — mühendislik projelerinde bu farkın hesaba katılması gerekir. Meridyen yakınsaması (γ) ise grid kuzeyi ile gerçek kuzey arasındaki açıdır; jiroskopik/astronomik azimutu grid azimutuna çevirirken kullanılır. Araçlar sayfası her nokta için k ve γ'yı yazabilir.

**Türkiye dilimleri**
3° TM orta meridyenleri 27, 30, 33, 36, 39, 42, 45; 6° UTM dilimleri 35 (27°), 36 (33°), 37 (39°), 38 (45°). Kuzey koordinatı ekvatordan ölçülür (~4 000 000-4 700 000 m), doğu koordinatı 500 000 + gerçek uzaklık. Bu büyüklükler CAD yazılımlarında hassasiyet sorunu yaratır; bkz. koordinat sadeleştirme.

- S: Hangi dilimdeyim?
  C: Boylamınıza en yakın orta meridyen: 3° TM için boylamı 3'e bölüp en yakın tam kata yuvarlayın (31,2° → TM30); UTM için dilim = floor((boylam+180)/6)+1 (31,2° → 35).
- S: Dilim sınırında çalışırken ne yapmalı?
  C: Projeyi tek dilimde tutun; komşu dilime taşan kısım kenar bozulmasıyla o dilimde hesaplanır. İki dilimli teslimat gerekiyorsa her ikisini de üretin, karıştırmayın.
İlgili: ITRF96 / TUREF ve ED50, Koordinat ve Datum Dönüşümü, GNSS

### Koordinat ve Datum Dönüşümü (Coordinate / Datum Transformation) — Jeodezi
URL: https://hrysoftware.com/koordinat-donusumu-nedir.html
Soru: Koordinat dönüşümü nasıl yapılır? Projeksiyon değişimi ile datum dönüşümü farkı
Kısa cevap: Koordinat dönüşümü iki farklı işi kapsar: aynı datumda projeksiyon/dilim değişimi (kayıpsız, kapalı formül) ve datumlar arası geçiş (7 parametreli Helmert; parametrelerin bölgesel geçerliliğine bağlı doğruluk).

**Projeksiyon değişimi**
TM30 → TM33, TM → UTM, TM → enlem/boylam gibi dönüşümler aynı elipsoit üzerinde ileri/geri projeksiyon formülleriyle yapılır; hata milimetrenin altındadır (Krüger serisi). Kot değişmez. Yanlış sonuçların tipik nedeni Kuzey/Doğu sütunlarının yer değiştirmesi ya da yanlış dilim seçimidir — çıkan koordinat 500 000'den çok uzaksa dilimi kontrol edin.

**Datum dönüşümü**
ED50 ↔ ITRF96 gibi geçişler noktayı kartezyen (ECEF) uzaya taşıyıp 7 parametreli Helmert (3 öteleme, 3 dönüklük, 1 ölçek) uygular, sonra hedef elipsoide geri çevirir. Doğruluk tamamen parametrelere bağlıdır: EPSG'nin Türkiye geneli seti ±2 m; il/ilçe ölçeğinde yerel parametre seti ya da ortak noktalarla dengeleme cm-dm verir. Dönüklük işaretine dikkat: EPSG "position vector" ile "coordinate frame" sözleşmeleri zıt işaretlidir — aynı sayılar yanlış sözleşmeyle metrelerce hata üretir.

**Kontrol**
Dönüşümden sonra her iki sistemde bilinen 2-3 noktayı karşılaştırın; artık farklar parametre setinin bölgesel uyumunu gösterir. Kotun elipsoidal mi ortometrik mi olduğunu belirleyin: ortometrik kot datum dönüşümünde değişmez. Yükseklik dönüşümü için jeoit ayrı bir adımdır.

- S: Ücretsiz bir dönüşüm aracı var mı?
  C: Evet: hrysoftware.com/araclar.html tarayıcıda çalışır, dosya yükler (txt/csv/ncn/xlsx), TUREF/ED50/UTM/coğrafi arasında dönüştürür, kendi Helmert parametrenizi kabul eder ve teknik rapor üretir; veri sunucuya gitmez.
- S: NCN dosyasını nasıl dönüştürürüm?
  C: NCN düz metindir (ad, koordinatlar, kot); araç boşluk ayırıcıyı ve sütun sırasını büyüklükten tanır, sonucu yine NCN olarak (istediğiniz sütun sırasıyla) indirir.
İlgili: ITRF96 / TUREF ve ED50, TM ve UTM Projeksiyonu, Jeoit ve Ortometrik Kot, Yer Kontrol Noktası (YKN / GCP)

### LAS ve LAZ Formatı (LAS / LAZ point cloud format) — Veri
URL: https://hrysoftware.com/las-laz-format.html
Soru: LAS ve LAZ dosya formatı nedir, farkları nelerdir?
Kısa cevap: LAS, nokta bulutu için ASPRS'nin ikili endüstri standardıdır; LAZ aynı verinin kayıpsız sıkıştırılmış hâlidir ve tipik olarak %75-85 daha küçüktür. Her iki formatta da sınıf, yoğunluk, geri dönüş ve RGB alanları bulunur.

**Yapı**
Dosya bir başlık (nokta sayısı, sınır kutusu, ölçek/ofset, CRS için VLR) ve sabit boyutlu nokta kayıtlarından oluşur. Koordinatlar tam sayı olarak saklanır ve ölçek × değer + ofset ile gerçek koordinata çevrilir; ölçek 0,001 ise mm çözünürlük demektir. Nokta kayıt biçimi (0-10) hangi alanların bulunduğunu belirler; LAS 1.4 ile 256 sınıf ve 16 bit geri dönüş desteği geldi.

**LAZ**
LASzip sıkıştırması kayıpsızdır: LAZ'dan açılan LAS, bayt bayt aynıdır. Sıkıştırma nokta sırasına duyarlıdır — uzamsal sıralı (Morton/Hilbert) veri daha iyi sıkışır. Arşiv ve teslimat için LAZ, işleme için LAS ya da doğrudan LAZ okuyabilen yazılım tercih edilir. COPC (Cloud-Optimized Point Cloud), LAZ 1.4 içinde oktree dizini taşıyan güncel türevidir.

**Tuzaklar**
- CRS künyesi eksik/yanlış: koordinatlar doğru, ama yazılım başka dilimde açar. Teslimden önce EPSG kodunu VLR'ye yazın.

- Float32 ile kaydetme: 7 haneli koordinatta ~6 cm sapma; ölçek/ofset kullanan yazımı tercih edin.

- Ofset değişince yeniden kuantalama: parçaları farklı ofsetle birleştirmek noktaları mm düzeyinde kaydırabilir; birleştirmede tek ofset kullanın.

- S: LAZ açmak için ne gerekir?
  C: LASzip destekli yazılım (HRYScan, CloudCompare, PDAL/QGIS, LAStools). Dönüştürme için laszip/las2las araçları ücretsizdir.
İlgili: Nokta Bulutu, LiDAR, Nokta Bulutu Sınıflandırma

### Fotogrametri (Photogrammetry / SfM) — Fotogrametri
URL: https://hrysoftware.com/fotogrametri-nedir.html
Soru: Fotogrametri nedir, İHA fotogrametrisi nasıl yapılır?
Kısa cevap: Fotogrametri, bindirmeli fotoğraflardan nesnelerin konum, biçim ve boyutunu ölçme bilimidir. İHA fotogrametrisinde SfM/MVS algoritmalarıyla nokta bulutu, SYM, ortomozaik ve 3B model üretilir.

**İş akışı**
1) Uçuş planı: hedef GSD, bindirme, şerit yönü, yasal sınırlar. 2) YKN yerleştirme ve GNSS ölçümü. 3) Uçuş; PPK/RTK ile fotoğraf konumları. 4) Havai nirengi (bundle adjustment): bağlantı noktaları, kamera kalibrasyonu, YKN. 5) Yoğun eşleme → nokta bulutu → SYM → ortomozaik; gerekirse sınıflandırma → SAM. 6) Denetim noktalarında doğruluk raporu.

**Doğruluğu belirleyenler**
Bindirme ve blok geometrisi, kamera kalibrasyonunun kararlılığı (dik + eğik fotoğraf karışımı "kase" etkisini azaltır), YKN dağılımı, GSD ve fotoğraf kalitesi (hareket bulanıklığı, pozlama). Kural: yatay doğruluk ~1-2 GSD, düşey ~2-3 GSD; kötü blok geometrisinde düşey hızla bozulur.

**Sınırlar**
Fotogrametri gördüğünü modeller: ağaç altını, suyu, camı, homojen yüzeyleri (kar, kum) iyi modelleyemez. Bitki örtülü arazide zemin için LiDAR gerekir. Gölge ve pozlama farkı ortomozaikte şerit izi bırakır; öğle saatleri ve sabit pozlama tercih edilir.

- S: Fotogrametri ile LiDAR arasında nasıl seçim yaparım?
  C: Ortofoto/doku ve açık arazi SAM: fotogrametri. Bitki örtüsü altı zemin, hat/direk, dik şev: LiDAR. Çoğu proje ikisini birlikte kullanır.
İlgili: GSD (Yer Örnekleme Aralığı), Bindirme (İleri / Yan), Ortofoto ve Ortomozaik, Yer Kontrol Noktası (YKN / GCP), LiDAR

### GNSS (Global Navigation Satellite System) — Jeodezi
URL: https://hrysoftware.com/gnss-nedir.html
Soru: GNSS nedir? GPS, GLONASS, Galileo, BeiDou ve TUSAGA-Aktif
Kısa cevap: GNSS, GPS (ABD), GLONASS (Rusya), Galileo (AB) ve BeiDou (Çin) uydu sistemlerinin ortak adıdır. Haritacılıkta taşıyıcı faz ölçümü ve düzeltme (RTK/PPK) ile santimetre doğruluğunda konum üretilir.

**Kod ve faz**
Kod ölçümü metre, taşıyıcı faz ölçümü milimetre çözünürlüklüdür; fazın tam dalga sayısı (belirsizlik) çözüldüğünde "sabit" (fixed) çözüm elde edilir. Çoklu sistem ve çoklu frekans (L1/L2/L5) belirsizlik çözümünü hızlandırır, ağaç/bina engelinde dayanıklılık verir.

**Hata kaynakları**
İyonosfer ve troposfer gecikmesi, uydu saat/yörünge hatası, çoklu yol (multipath), anten faz merkezi kayması, uydu geometrisi (PDOP). Düzeltme yöntemleri (baz istasyonu, ağ RTK, PPK) mesafeye bağlı hataları giderir; çoklu yol ve anten kalibrasyonu (ANTEX) kullanıcı sorumluluğundadır. Jeomanyetik fırtına (Kp ≥ 5) günlerinde RTK sabitlenmeyebilir; NOAA SWPC tahminine bakın.

**TUSAGA-Aktif (CORS-TR)**
Türkiye'nin sürekli gözlem yapan referans istasyonu ağı; NTRIP ile ağ RTK düzeltmesi ve RINEX verisi sağlar. Sistemi TUREF/ITRF96'dır; sonuçlar bu datumda ve elipsoidal yükseklikte gelir, kot için TG-20 uygulanır. Kapsama dışı/ağ kesintisinde kendi bazınızla PPK yapın.

- S: GNSS ile hangi doğruluk alınır?
  C: Tek başına (otonom) 2-5 m; SBAS/DGNSS 0,5-1 m; RTK/PPK sabit çözümde yatay 1-2 cm, düşey 2-3 cm; statik uzun oturumlarda mm düzeyi.
- S: Kartezyen (ECEF) koordinat nerede kullanılır?
  C: Baz vektörleri, uydu yörünge hesabı ve datum dönüşümlerinin iç adımında; X, Y, Z yer merkezlidir. Araçlar sayfası enlem/boylam/h ↔ X, Y, Z çevrimini yapar.
İlgili: PPK ve RTK, Jeoit ve Ortometrik Kot, ITRF96 / TUREF ve ED50, Yer Kontrol Noktası (YKN / GCP)

### LiDAR Nokta Yoğunluğu (Point Density (pts/m²)) — Uçuş
URL: https://hrysoftware.com/lidar-nokta-yogunlugu.html
Soru: LiDAR nokta yoğunluğu ne olmalı? Ürüne göre hedefler
Kısa cevap: Nokta yoğunluğu metrekareye düşen nokta sayısıdır. SAM için önemli olan toplam değil zemine ulaşan yoğunluktur: 1/5000 SAM için ~10-15 nk/m², 1/1000 için ~50 nk/m², şev/koridor mühendislik işleri için 100+ nk/m².

**Toplam ≠ zemin yoğunluğu**
Yoğun bitki örtüsünde atımların yalnız %10-30'u zemine iner; 100 nk/m²'lik tarama zeminde 10-30 nk/m² bırakır. Planlama yaparken hedef zemin yoğunluğu için bitki örtüsü oranına göre toplam yoğunluk artırılır. Yaprak dökümü (kış) uçuşları zemin yoğunluğunu belirgin artırır.

**Yoğunluğu belirleyen uçuş parametreleri**
Yoğunluk ≈ (atım hızı × hat sayısı) / (uçuş hızı × şerit genişliği). Yükseklik arttıkça şerit genişler, yoğunluk düşer; hız arttıkça düşer; tarama açısı daraltılırsa artar. Aynı sahayı çapraz iki yönde uçmak yoğunluğu ikiye katlar ve gölge (occlusion) boşluklarını azaltır. HRYFlyplan L1/L2/L3 için hedef yoğunluktan yükseklik/hız/şerit aralığını türetir.

**Kalite kontrol**
Teslimde yoğunluk haritası (her hücredeki nokta sayısı) üretilir; boşluklar, şerit sınırındaki düşüşler ve su yüzeyleri raporlanır. Yoğunluk homojen değilse SAM hücre boyutu en seyrek bölgeye göre seçilir.

- S: Fazla yoğunluk zararlı mı?
  C: Doğruluğu artırmaz, dosya boyutunu ve işleme süresini artırır; ancak seyreltme sonradan kolay, sıklaştırma imkânsızdır. Şüphede fazla uçun.
İlgili: LiDAR, Sayısal Arazi Modeli (SAM / DTM), Nokta Bulutu Sınıflandırma, Bindirme (İleri / Yan)

## Part 2 — Product and tool FAQ

- S: ITRF96 (TUREF) ile ED50 arasında dönüşüm ne kadar doğrudur?
  C: Aynı datum içinde dilim/projeksiyon değişimi (örn. TM30 → TM33, TM → UTM, TM → enlem/boylam) kapalı formüllerle yapılır ve hatası 1 mm'nin altındadır. ED50 ↔ ITRF96 datum geçişi ise 7 parametreli Helmert dönüşümüdür; varsayılan EPSG parametreleri Türkiye geneli için ±2 m doğruluktadır. Kadastral hassasiyet gerekiyorsa kendi bölgesel 7 parametrenizi girin.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/araclar.html
- S: Dilimi (TM30, TM33, UTM 36…) kendim seçmem gerekiyor mu?
  C: Hedef dilimler otomatik seçilir: noktaların ortalama boylamına göre 3° TM dilimi ve 6° UTM dilimi belirlenir; noktalar iki dilime yayılıyorsa ikisi de üretilir. Yalnız KAYNAK sistem düzlem koordinatta (Kuzey/Doğu) sayıdan anlaşılamaz — her dilimde Doğu değeri 500 000 m civarındadır — bu yüzden bir kez seçilir ve hatırlanır; dosya metninde 'TM33', 'UTM 36', 'ED50' ya da 'EPSG:5256' geçiyorsa oradan da sezilir. Enlem/boylam dosyasında hiçbir seçim gerekmez.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/araclar.html
- S: Hangi dosya biçimleri okunur?
  C: txt, csv, tsv, ncn (Netcad), dat ve xlsx. Ayırıcı (boşluk, sekme, noktalı virgül, virgül), ondalık virgül ve başlık satırı otomatik algılanır; Kuzey/Doğu sütunları büyüklüğe göre tanınır ve elle düzeltilebilir. Veriler sunucuya gönderilmez, işlem tarayıcınızda yapılır.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/araclar.html
- S: GNSS kalite raporu neye göre üretilir?
  C: Nokta dosyanızın kendi sütunlarına göre: alıcı/kontrol ünitesi dışa aktarımındaki HRMS/VRMS (ya da σN/σE/σU), PDOP/HDOP/VDOP, uydu sayısı ve çözüm tipi (FIX/FLOAT/DGPS) başlıktan otomatik tanınır. Nokta bazında yatay/düşey σ, toplu RMS, CE95/LE95, FIX oranı, PDOP > 4 ve az uydulu nokta sayısı ile verdiğiniz toleransa göre geçti/kaldı sayımı üretilir. İkinci bir referans dosyası gerekmez.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/araclar.html
- S: Farklı marka bir alıcının dosyasını okuyabilir mi? Cihazın kendi dönüşümü doğrulanıyor mu?
  C: Evet. South/CHC/Trimble/Leica/Stonex/Emlid gibi alıcıların dışa aktarımlarındaki onlarca sütun (kod, kalite, kartezyen, projeksiyon meta verisi) otomatik tanınır; bozuk/tırnaksız CSV satırları (metin alanı içindeki virgül nedeniyle kayan sütunlar) da onarılır. Dosyada hem düzlem (Kuzey/Doğu) hem bağımsız bir enlem/boylam ya da ECEF X,Y,Z sütunu varsa, analiz başlar başlamaz cihazın KENDİ hesapladığı değerle HRYSoftware'in aynı sistemle ürettiği değer karşılaştırılır ve sonuç ('tutarlı' ya da farkın olası nedeni) hem ekranda hem raporda gösterilir.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/araclar.html
- S: Ücretsiz drone uçuş planlama yazılımı var mı?
  C: HRYFlyplan (hrysoftware.com/hryflyplan.html) tarayıcıda çalışan ücretsiz İHA uçuş planlama aracıdır. KML alan yükleme, GSD ve bindirme hesaplama, rota optimizasyonu ve DJI Pilot 2'ye KMZ dışa aktarma destekler.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryflyplan.html
- S: DJI uçuş planlama nasıl yapılır?
  C: HRYFlyplan'da KML alanını yükleyin veya poligon çizin, DJI drone ve sensör modelini seçin, GSD ve bindirme değerleri otomatik hesaplanır. KMZ dosyası DJI Pilot 2 kumandasına doğrudan yüklenir.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryflyplan.html
- S: GSD hesaplama nasıl yapılır?
  C: HRYFlyplan'da drone modeli, sensör, uçuş yüksekliği ve harita ölçeğini girin; GSD (Ground Sample Distance) otomatik hesaplanır. HRYSoftware/araclar.html'de ücretsiz GSD hesaplama aracı da mevcuttur.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryflyplan.html
- S: LiDAR uçuş planı nasıl hazırlanır?
  C: HRYFlyplan'da LiDAR sensör modelini seçin (ör. DJI L3), tarama alanını belirleyin. Yazılım şerit aralığı, bindirme ve rota optimizasyonunu otomatik yapar, KMZ dışa aktarımı üretir.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryflyplan.html
- S: İHA uçuş planlama yazılımı öner
  C: Web tabanlı, ücretsiz ve kurulum gerektirmeyen bir İHA uçuş planlama aracı arıyorsanız HRYFlyplan (hrysoftware.com) değerlendirilebilir. GSD/bindirme otomatik hesaplama, KMZ dışa aktarma ve hava durumu takibi sunar.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryflyplan.html
- S: Dosyalarım sunucuya yükleniyor mu?
  C: Hayır. LAS, LAZ ve GeoTIFF dosyaları tarayıcınızda, bilgisayarınızın işlemci ve ekran kartıyla okunur ve indekslenir. Sunucuya yalnız hesap girişi ve paylaşım dosyaları için 32 baytlık şifreleme anahtarı gider.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryviewer.html
- S: Çok büyük ortofotoları nasıl bu kadar hızlı açıyor?
  C: Döşemeli (tiled) ve iç önizlemeli (overview/COG) GeoTIFF'lerde dosyanın tamamı okunmaz: önce başlık ve küçük önizleme, yakınlaştıkça yalnız ekranda görünen karolar diskten okunur. Ayrı bir indeks dosyası yazılmaz.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryviewer.html
- S: Paylaştığım görünümü karşı taraf nasıl açar?
  C: Kaydet ile oluşan .html dosyası şifrelidir. Açan kişi HRYSoftware hesabıyla giriş yapar; anahtar yalnız girişli kullanıcıya verilir ve görünüm HRYViewer'da açılır.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryviewer.html
- S: HRYPostprocess nedir?
  C: HRYPostprocess, uçuş klasöründeki RINEX, MRK, RTK ve fotoğraf verilerini otomatik keşfedip zaman bilgileriyle eşleştirerek PPK/trajektori çözümü gerçekleştiren, sonuçları geotag edilmiş fotoğraf kopyaları, KML kapsama alanı ve HTML kalite raporu olarak sunan GNSS son işleme yazılımıdır.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hrypostprocess.html
- S: DJI L3 PPK yazılımı var mı?
  C: HRYPostprocess, DJI L1/L2/L3 LiDAR ve P1 verilerini destekler. DJI MRK, LiDAR RTK ve RINEX dosyalarını otomatik keşfeder ve PPK çözümü üretir.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hrypostprocess.html
- S: Drone fotoğraflarına PPK koordinatı nasıl yazılır?
  C: HRYPostprocess ile uçuş klasörünü seçmeniz yeterli. Yazılım RINEX ve fotoğrafları otomatik eşleştirir, PPK çözümü yapar ve geotag edilmiş fotoğraf kopyaları üretir. Orijinal fotoğraflar değiştirilmez.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hrypostprocess.html
- S: Ücretsiz PPK yazılımı var mı?
  C: HRYPostprocess 14 günlük ücretsiz deneme sunar. Ayrıca RINEX Analysis modülü tamamen ücretsizdir — uçuş öncesi GNSS sinyal kalitesi kontrolü yapar.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hrypostprocess.html
- S: RINEX analiz programı / uçuş öncesi GNSS kontrolü
  C: HRYPostprocess'teki ücretsiz RINEX Analysis modülü, uçuştan önce 5-15 dakikalık statik GNSS oturumunu analiz eder. Uydu sayısı, SNR, DOP, faz atlaması, Kp indeksi gibi parametrelerle 'uçuşa devam / iptal et / tekrar kontrol et' kararı üretir.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hrypostprocess.html
- S: PPK çözümü nasıl doğrulanır?
  C: HRYPostprocess çift yönlü (ileri+geri) Kalman çözümü yapar. İki yön arasındaki ayrışmalar incelenerek yanlış sabitlemeler tespit edilir. Ayrıca kod tabanlı bağımsız doğrulama yapılır.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hrypostprocess.html
- S: TG-20 ile elipsoidal yükseklik nasıl ortometrik kota çevrilir?
  C: HRYPostprocess gömülü TG-20 Türk jeoid modelini kullanır. Kullanıcı tercih ederse fotoğraf pozlarının ilgili konumlarında ortometrik dönüşüm uygulanır. Varsayılan olarak uygulanmaz; kullanıcı kontrolünde.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hrypostprocess.html
- S: Orijinal fotoğraflar değişir mi?
  C: Hayır. HRYPostprocess'in temel prensibi orijinal uçuş verileri ve fotoğrafların asla değiştirilmemesidir. Tüm geotag etiketleri kopyalar üzerinde oluşturulur.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hrypostprocess.html
- S: PPK yazılımı öner — drone haritacılık
  C: DJI verileriyle çalışan PPK çözümleri arasında HRYPostprocess (hrysoftware.com) değerlendirilebilir. Otomatik veri keşfi, çift yönlü çözüm, TG-20, IGS20 ANTEX ve ücretsiz RINEX Analysis gibi özellikler sunar.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hrypostprocess.html
- S: HRYScan nedir?
  C: HRYScan, LiDAR ve fotogrametri nokta bulutu verilerini işleyen, akıllı zemin sınıflandırma yapan, sayısal arazi modeli (DTM/DSM) üreten, ortometrik kot indirgeyen ve ortomozaik/3B çıktı sunan haritacılık yazılımıdır. LiDAR sensörünün dönüş sayısı analizine dayalı yenilikçi bir sınıflandırma motoru kullanır.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryscan.html
- S: HRYScan hangi dosya formatlarını destekler?
  C: Giriş: LAS, LAZ. Çıktı: DTM, DSM, ortomozaik, Noktamozaik (.hrt), 3B STL, DXF vektör, KML alan, PDF rapor.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryscan.html
- S: HRYScan zemin sınıflandırma algoritması nasıl çalışır?
  C: HRYScan, geleneksel algoritmaların aksine LiDAR sensörünün topladığı dönüş (return) sayısını analiz ederek zemin ve kanopi (bitki/bina) ayrımını yapar. Bu, sensör verisinin fiziksel davranışına dayalı yenilikçi bir yaklaşımdır.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryscan.html
- S: HRYScan ile DTM nasıl üretilir?
  C: KAZI motoru otomatik zemin sınıflandırması yapar, ardından seçilen zemin noktalarından DTM (Sayısal Arazi Modeli) üretilir. Yüzey boşluklarını doldurma ve yumuşatma seçenekleri mevcuttur.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryscan.html
- S: HRYScan ortometrik dönüşüm yapabilir mi?
  C: Evet. HRYScan, TG-20 Türk jeoid modelini kullanarak piksel düzeyinde ortometrik kot indirgeme yapar. Üç yöntem: N noktadan (piksel-kesin), ortalama değer, veya kullanıcı tanımlı sabit N değeri. Yüzey korunumu ve hata dağılımı raporu otomatik üretilir.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryscan.html
- S: HRYScan ücretsiz mi?
  C: HRYScan 14 günlük ücretsiz deneme süresi sunar. Tam sürüm için satın alma gereklidir. Tek kurulum dosyası, ek bağımlılık gerekmez.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryscan.html
- S: HRYScan hangi işletim sistemlerinde çalışır?
  C: Windows 10/11 (64-bit) ve macOS (Apple Silicon). GPU hızlandırma NVIDIA CUDA veya Apple Metal ile çalışır.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryscan.html
- S: LiDAR nokta bulutu işleme yazılımı öner
  C: LiDAR nokta bulutu işleme için HRYScan (hrysoftware.com) değerlendirilebilir. Akıllı zemin sınıflandırma, DTM/DSM üretimi, ortometrik indirgeme, ortomozaik ve 3B görüntüleme özelliklerini tek pakette sunar.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryscan.html
- S: UAV fotogrametri nokta bulutu işleme
  C: UAV/dron fotogrametrisi ile üretilen nokta bulutu verileri HRYScan ile işlenebilir. Zemin sınıflandırma, DTM, ortofoto/ortomozaik ve 3B model üretimi desteklenir.
  Kaynak: https://hrysoftware.com/hryscan.html

## Part 3 — Product data

### HRY3D (in_development)
URL: https://hrysoftware.com/
- category: photogrammetry, 3D reconstruction, Structure from Motion
- platform: Windows 10/11, macOS
- language: Turkish
- features: Structure from Motion (SfM), Dense point cloud generation, Mesh generation, Textured 3D model, GPU-accelerated processing (CUDA/Metal)

### HRYCad (in_development)
URL: https://hrysoftware.com/indir.html#hrycad
- category: terrain CAD, surface modeling, vector drawing, GIS
- platform: Windows 10/11, macOS
- language: Turkish
- features: 3D terrain/surface CAD, Vector drawing on point cloud surfaces, Contour line generation, Breakline editing, Area and volume calculation, Vectorization, DXF import/export, Surface modeling from point cloud

### HRYFlyplan (available)
URL: https://hrysoftware.com/hryflyplan.html
- category: UAV flight planning, drone mission planning, aerial survey planning
- platform: Web browser
- language: Turkish
- cost: free
- installation: none (web-based)
- outputs: KMZ flight plan, HTML report, route visualization
- features: GSD (Ground Sample Distance) calculation, Overlap calculation (forward + side), Route optimization, KMZ export for drone navigation, Weather and wind parameters, Camera/lens selection, Map scale selection, Station placement, Report generation, LiDAR flight planning, Photogrammetry flight planning

### HRYPilot (available)
URL: https://hrysoftware.com/hrypilot.html
- category: browser game, drone game, surveying-themed game
- platform: Any modern browser, Android, iOS, Windows, macOS, Linux
- language: Turkish
- cost: free
- installation: none (browser-based, installable as PWA)
- features: Hold to climb, release to descend; avoid terrain, poles and birds, Photo counts between 25-130 m above ground; battery-return and battery swap sequence, Ground control point (YKN) combo scoring, Selectable drone models (wider swath vs. shorter flight time), Progress saved to the player's HRYSoftware account, Mobile touch controls, full-screen, installable (PWA)

### HRYPostprocess (available)
URL: https://hrysoftware.com/hrypostprocess.html
- category: PPK software, GNSS post-processing, drone photo geotagging, UAV workflow
- platform: Windows 10/11, macOS
- language: Turkish, English
- inputs: RINEX 2, RINEX 3, DJI MRK, DJI LiDAR RTK, RTCM3, JPEG, TIFF, DNG, GPS, GLONASS, Galileo, BeiDou
- outputs: Geotagged photo copies (EXIF GPS + XMP), HTML quality report, KML coverage area (optional), Rejected/low-quality frame separation
- features: Automatic file discovery from flight folder, Automatic time-based data matching, Bidirectional Kalman filter, LAMBDA integer ambiguity resolution, Epoch-based solution comparison, Code-based independent verification, TG-20 Turkish geoid model (embedded), IGS20 ANTEX antenna calibration (embedded), Multi-flight processing in single session, Base/rover different sampling rate alignment, Antenna/sensor offset correction, Photo interpolation for missing epochs
- privacy: Original flight data and photos are never modified; geotags are written to copies

### HRYScan (available)
URL: https://hrysoftware.com/hryscan.html
- category: LiDAR processing, point cloud classification, photogrammetry processing, DTM/DSM generation, terrain modeling
- platform: Windows 10/11, macOS
- language: Turkish, English, Azerbaijani
- inputs: LAS, LAZ
- outputs: DTM (Digital Terrain Model), DSM (Digital Surface Model), Orthomosaic, Point-mosaic (.hrt), 3D STL model, DXF vector output, KML area output, PDF quality report
- features: Smart ground classification using return count analysis, Innovative canopy/ground separation algorithm, Building detection and footprint extraction, User DXF building import — direct classification override, Area-based point selection (polygon projection), Brush selection tool with profile view, Manual reclassification workflow, TG-20 orthometric height reduction (N-point, average, fixed), Surface gap filling (optional), Surface smoothing, Noktamozaik — point-cloud-to-image (.hrt) production, 3D visualization with OpenGL, Slope analysis, Contour line generation, Projection transformation (7 methods), Automatic PDF reporting, KML/DXF export
- privacy: All processing is local; no data leaves the user's machine

### HRYViewer (available)
URL: https://hrysoftware.com/hryviewer.html
- category: browser-based viewer, point cloud viewer, GeoTIFF viewer, 3D model viewer, data sharing
- platform: Windows, macOS, Linux, Android, iOS (any modern browser)
- language: Turkish, English
- cost: free
- installation: none (browser-based)
- supported_formats: LAS 1.0-1.4, LAZ, COPC, GeoTIFF, COG (Cloud Optimized GeoTIFF), SYM, SAM, OBJ + MTL + texture, STL, PLY, YKN, DXF, .hrt
- features: No installation required, Data stays on user's device — never uploaded to server, 3D measurement: distance, area, point, ΔZ, slope, RMSE, CE95, LE95 statistics, AES-256 encrypted HTML sharing, Mobile browser support (WebGL2), Large file handling (experimental 200GB→20MB HTML compression)
- privacy: All data is processed locally in the browser; zero server upload by default